Kirmanckî Online

Switch to desktop Register Login

Kirmanckî (Zazaca) ergatif bir dildir

  • Nûskar  Çeko Kocadag

Kırmancki, ergatif yapıya sahip bir dildir. Bu yapı Hint-Avrupa dil grubuna özgü bir özelliktir. Kürtçe ergatif-absolutif bir dil, Türkçe ise akuzatif-nominatif bir dildir.

Ergatif hal, fiilerin özne yerine nesneye göre çekilme şeklidir. Bu yapı kimi Hint-Avrupa dillerinde tüm zaman kiplerinde hakim iken, kimilerinde sadece geçmiş zaman kiplerinde ve kimilerinde ise kaybolmuştur.

Kürtçe’de, ergatif yapı şimdiki zaman ve gelecek zaman kiplerinde kullanılmazken geçmiş zaman kiplerinde varlığını sürdürmektedir. Bundan hareketle Kürtçe’nin yarı-ergatif bir dil yapısına sahip olduğunu söylemek yanlış olmaz.

Kırmancki’de, bu yapı ergatif fiillerle oluşturulur. Ergatif fiiller nesne alabilen fiillerdir ve geçmiş zaman kipleri ikinci grup şahıs zamirlerle (min, to, eyî, aye, ma, şima, înan) çekilirken; ergatif olmayan fiillerin tüm zaman kipleri birinci grup şahıs zamirlerle (ez, ti, o, a, ma, şima, ê) çekilir.

Örnek: Berdene (götürmek) fiili ergatif yapıya sahiptır.

Şimdiki zaman

Geçmiş zaman

Ez bena (ben götürüyorum)

Min berd (ben götürdüm)

Ti bena (sen götürüyorsun)

To berd (sen götürdün)

O beno (o götürüyor -eril)      

Eyî berd (o götürdü -eril)

A bena (o götürüyor -dişil)    

Aye berd (o götürdü –dişil)

Ma benîme (biz götürüyoruz)

Ma berd (biz götürdük)

Şima benê (siz götürdünüz)   

Şima berd (siz götürdünüz)

Ê benê (onlar götürüyorlar)

Înan berd (onlar götürdüler)

Gördüğünüz gibi ergatif fiiilde şimdiki zaman çekiminde birinci grup şahıs zamirleri, geçmiş zaman çekiminde ise ikinci grup şahıs zamirleri kullanılmıştır. Ez (ben) yapısı yerini Min (beni, bena, benım) yapısına bırakmıştır.

Şîyene (gitmek) fiili ergatif olmayan yapıya sahiptır.

Şimdiki zaman

Geçmiş zaman

Ez şona (ben gidiyorum)

Ez şîya (ben gittim)

Ti şona (sen gidiyorsun)

Ti şîya (sen gittin)

O şono (o gidiyor -eril)

O şî (o gitti- eril)

A şona (o gidiyor –dişil)

A şîye (o gitti –dişil)

Ma şonîme (biz gidiyoruz)

Ma şîyîme (biz gittik)

Şima şonê (siz gidiyorsunuz)

Şima şîyî (siz gittiniz)

Ê şonê (onlar gidiyorlar)

Ê şîyî (onlar gittiler)

Görüldüğü gibi ergatif olmayan bir fiilin şimdiki ve geçmiş zaman çekimleri birinci grup şahıp zamirlerle yapıldı. Diğer bir söylemle özne aynıdır.

 

Cümlede birden fazla şahıs zamiri kullanılıyorsa; şimdiki zamanda birinci grup şahıs zamirleri ikinci grup şahıs zanirlerini, geçmiş zamanda ise ikinci grup şahıs zamirleri birinci grup şahıs zamirlerini nesne olarak kullanır ve öz anlamlarında bir değişiklik sözkonusu değil.

Örnek: Silaynayene (davet etmek) fiili

Şimdiki zaman

Geçmiş zaman

Ez to silaynena (ben seni davet ediyorum)

Min ti silayna (ben seni davet ettim)

Ti mi silaynena (sen beni davet ediyorsun)

To ez silayna (sen beni davet ettin)

O min silayneno (o beni davet ediyor -eril)

Eyi ti silayna (o seni davet etti -eril)

A to silaynena (o seni davet ediyor .dişil)

Aye ez silayna (o beni davet etti -dişil)

Ma şima silaynenîme (biz sizi davet ediyoruz)

Ma şima silaynayî (biz sizi davet ettik)

Şima ma silaynenê (siz bizi davet ediyorsunuz)

Şima ma silaynayîme (siz bizi davet ettiniz)

Ê ma silaynenê (onlar bizi davet ediyorlar)

Înan ma silaynayîme (onlar bizi davet ettiler)

 

Çeko Kocadag

Vûrnayena peyêne : Dişemei, 21 Citaşme 2013 08:45
Nê kategorî ra ê bînî: Alfabe »

1 Rawe

  • Raver

    Bence ergatifliğin nedeni "ey"dir....

    Raver Dişemei, 27 Çele 2014 14:37 Lînkê raweyî

Rawe binûsne

Ganî cayên (*) astareyinî biêrê degirewtene. Destûrê HTML-Kodî est o.

© Kirmanckî Online | 2009

Top Desktop version