Kirmanckî Online

Switch to desktop Register Login

Alfabe

  • Nûskar  Çeko Kocadag

Kirmanckî (Zazaca) alfabesinde 31 harf bulunmaktadır.

 

Harfın Adı

Kitap yazısı

Harfın telafüzü

Harfın Kodu

A

A, a

Uzun düz sesli

Agirî

Be

B, b

Yumuşak süreksiz

Bîtlîs

Ce

C, c

Yumuşak süreksiz

Cîzre

Çe

Ç, ç

Yumuşak süreksiz
Sert süreksiz

çim
çem

De

D, d

Yumuşak süreksiz

Dêrsim

E

E, e

Düz kısa sesli

Erzingan

Ê

Ê, ê

”el”dekî ”e” gibi düz uzun sesli

êlege

Fe

F, f

Sert sürekli dudak harfı

Farqîn

Ge

G, g

Yumuşak süreksiz

Gimgim

He

H, h

Girtlaktan yumuşak sürekli

Hekarî

I

I, i

Kısa okunur

girs

Î

Î, î

Uzun okunur

îsot

Je

J, j

Yumuşak diş harfı

juje

Ke

K, k

Yumuşak süreksiz
Sert süreksiz

Kirmancîye
kal, kul

Le

L, l

Yumuşak sürekli

Lolan

Me

M, m

Yumuşak sürekli dudak harfı

Mûş

Ne

N, n

Yumuşak diş harfı

name

O

O, o

Yuvarlak geniş sesli

oda

Pe

P, p

Yumuşak süreksiz
Sert süreksiz

Pîran
pan, panc

Qe

Q, q

Sert devamsiz damak harfı

Qers

Re

R, r

Yumuşak sürekli
Sert sürekli

robar
ker, bir

Se

S, s

Sert sürekli

Sêwrege

Şe

Ş, ş

Sert sürekli diş harfi

şaristan

Te

T, t

Yumuşak süreksiz dil ucu harfı
Sert süreksiz

tam
tam

U

U, u

Kısa yuvarlak sesli

du

Û

Û, û

Uzun yuvarlak sesli

pirtûk

Ve

V, v

Sürekli dudak harfı

vamêre

We

W, w

Yumuşak dudak

Wan

Xe

X, x

Yumuşak „ğ“gibi damak harfı -arapça alıntı-

Sert damak harfi

xerîb


xal

Ye

Y, y

Yumuşak damak harfı

yare

Ze

Z, z

Yumuşak diş harfı

Zagros


Kirmancca‘da xw diftongu axwe, axwî, xwezila/xwezika hariç; Kurmancca‘dan alıntı bir kaç kelime dışında (xwendî, xwe) kalmamıştır.


Kırmancca kökenli kelimeler o, u, û,i, î (îsot, uca, uf! hariç) ünlüleriyle başlamaz ve i ünlüsüyle bitmezler.

Kırmancca’da kaynaştırma ünsüzleri y, w harfleridir.

Kirmancca‘da sesler ve ses uyumları

Ünlülerin Nitelikleri

Ses yolunda herhangi bir engele çarpmadan çıkan seslere ünlüdenir. Kirmancca‘da sekiz ünlü vardır:a, e, ê, i, î, o, u, û.


Ünlüler çıkış yeri ve dilin durumuna göre şu biçimde sınıflandırılır:

 

 düz sesliler

 yuvarlak sesliler

 

 düz geniş

 orta düz

dar düz

geniş yuvarlak

dar yuvarlak

 uzun sesli

a

ê

î

o

û

 kısa sesli

e

-

i

-

u

 

Uzun Ünlü

Ünlemlerde ünlemin şiddetini ve hecenin uzunluğunu ifade etmek için iki veya üç ünlü yan yana gelebilir: oox, aaax. waaax!

Kırmancca kökenli kelimelerde bu ünlüler yan yana gelebilir: i+ê = biê!; ê+ê = mêê!..

Kırmancca kökenli kelimelerde bu ünlüler –alıntı kelimeler bîo, seate, faîz, fuar, dûa...hariç- yan yana gelmez: i+a = biya!; î+a = sîya; a+e.


Ünsüzlerin Nitelikleri

Kirmancca‘da yirmi üç ünsüz vardır. Bunlar: b, c, ç, d, f, g, h, j, k, l, m, n, p, q, r, s, ş, t, v, w, x, y, z.

Ünsüzler ses tellerinin titreşime uğrayıp uğramamasına göre iki gruba ayrılır:
1. Ses tellerinin titreşmesiyle oluşan ünsüzlere yumuşak ün­süzleradı verilir: b, c, d, g, h, j, l, m, n, r, v, w, x, y, z.
2. Ses telleri titreşmeden oluşan ünsüzlere sert ünsüzlerdenir: ç, k, p, r, t, x.


Şemalarla ünsüzlerin durumu:

Şema 1:

 

 sert harfler

 yumuşak harfler

harflerin çıkış yerleri

 sürekliler

süreksizler

 sürekliler

 süreksizler

dudak harfleri

f

p

m, v, w

b

diş harfleri

s, ş

ç, t

j, l, n, r, z

c. d

damak harfleri

-

k, q

x, y

g

gırtlak harfleri

-

-

h

-

 

Şema 2:

 

sessiz yumuşaklar

sert sessizler

Sürekliler

j. l, m, n, r, v. y, z

f, h, s, ş

süreksizler

b, c, d, g

ç, k, p, q, t


(Standart alfabede her ünsüz tek harfle gösterildiğine göre,
sert ünsüzleri yazımda /ğ/, /çh/, rr, ph… şeklinde kullanmak gereksizdir. Eğitim dilinde bu tür ses karışıklığının giderileceği kanısındayız.)

 

Çeko Kocadag

 

Vûrnayena peyêne : Çarşeme, 26 Payîze 2014 17:34

1 Rawe

  • îbrahîmê xaşxaşe

    Qed u emeg ê To semed ra zaf teşekur kena.Karede nîya wezîr u delal mi çimde zaf muhîm o..Zonê XIZIR î ser ra xebatayîş rena mi gore zaf bimbarek o. Weş u warbe Mamostê,XIZIR qed u emege To heca mêbero...

    îbrahîmê xaşxaşe Pancpşeme, 29 Tebaxe 2013 19:08 Lînkê raweyî

Rawe binûsne

Ganî cayên (*) astareyinî biêrê degirewtene. Destûrê HTML-Kodî est o.

© Kirmanckî Online | 2009

Top Desktop version