Kirmanckî Online

Switch to desktop Register Login

Kırmancca’da Yapım Ekleri (Edi kirmanckî de Qertafên Viraştene)

  • Nûskar  Çeko Kocadag

Yapım ekleri -isimden isim, fiilden isim, sıfattan isim- kök ya da gövde durumundaki isimlerin önüne, sonuna veya arasına gelerek onlardan yeni isimler türeten eklerdir. Bazı Yapım Ekleri:

bi-biaqil, bihêz, bidar, biko, bideşt…

- → mal, darû, tam, şekir, sol, çare, dar…

-ak → Hûrak, birak

-al → kendal, şengal, pingal...

-ane → şodirane, şêrane, çêrane, zafane

-ane → domanane (çocoksu/çocukca), budelane, xêxane

-antox → nîgarantox, barantox

-are → goşare, pişare, nûsare/nivisare, wisare

-as → kirdas, kiras, kînas

-ask (-aske) → surask

-bar → gumanbar, xembar, şikbar, robar

-bare → dibare, hîrêbare, çarbare

-baz (-baze) → dekbaz, şerbaz, canbaz, sêrbaz

-bend → sazbend, nalbend, nêrebend

-ber (-bere) → ajneber, bêjingber, moreber, rencber/reşber

-bir (-bire) → dejbir, kokbir, darbir

-cet → nêmecet

-çî/cî → dorçî, pawançî, zurneçî, dawilçî, postal, firinçî

-çîn vaşçîn, gulçîn, darçîn, genimçîn...

-dan(g) (-dan(g)e) → soledan, weledane, şekirdan

-dar → çekdar, fermandar, hêvîdar, namedar, nandar

-derz → solderz, kincderz

-e- kilmever, şermezar, dergederg... (bu yapım ekini orta ek veya ara ek diye adlandırmak kanısındayım)

-e → zane, ronîşte, ravaşte...

-e → astore, vareke, pisinge, here, bizêke

-ek → birek, vîçalek, misqalek, pîçalek

-el/-ele → komel, komele

-ene → şîyene, ameyene, werdene, berdene, ardene

-ê → rojê, şopê, reyê, dolimê

-ên → zernên, darên, sêmên, textên

-ên → vizêrên, ewroyên, parên, pêrarên

-ês → pancês, çarês, heştês, newês

-ga → danga, manga, dimega, zelega...

-geh → wendegeh, sêrangeh, dergeh, adirgeh, şargeh, birgeh, bargeh

-germ → gonîgerm, şîrgerm

-gîn → zengîn, xemgîn, bengîn

-ij (-ic/-iz) → saristanij, dewij, Dêrsimij, Dîyarbekirij, Çewligij

-ik (-ike) → darik, zelik, goşik, canşik, kalik, gulik, golik, birik, zerdik, boçik...

-il (-ile) → bakil, dakile, şakil, çakil, kakil...

-in → serdin, vengin, germin, ronin, boyin, solin...

-ing → viring, ziringe, tiring...

-istan → Kurdistan, gulistan, çolistan, goristan, Pakistan...

-iş → kerd, wend, mend, berd,..

-î → şexsî, hamnanî, zimistanî...

-în (-îne) → torzîn, berzîn, derzîne

-îne → diyîne, çarîne, pancîne, desîne, sedîne

-îye/-ênî/tênîmordemîye, şaristanîye, domanîye, xuşîye, rindênî

-kar (-kare) → xebatkar, citkar, heweskar

-kek (-keke/-kekî) → jukek, jukeke, dikekî

-ker (-kere) → kayker, kaykere, zureker, şerker, tîzeker

-kêş → çaykêş, cigarekêş, alkolkêş, esrarkêş

- → kirmanc, alman, tirk, fransiz

-kil (-kile) → Memkil, Xeckile, Heskil…

-kut sîrkut, dankut, darkut...

-la → dila, çarla, surela, sipêla

-let → dilet, hîrêlet, çarlet

-mend → danişmend, bawermend

-nas /şinas → çimnas, komelnas, rojhelatnas

-nayene → şinasnayene, sernayene, birnayene

-ok → keçelok, remok, şermok

-onek → tersonek, visonek, şermonek

-or/-ore → gilor, şilor, dingore, tilor...

-ox → rotox, hêrînayox, wendox, werdox, vatox, berdox

-perwer → welatperwer, meymanperwer

-perest → malperest, xoperest, nîjadpersert/irqperest

-poj (-poje) → nanpoj, zadpoj, werdpoj

-reng → kewereng, zafreng, surereng…

-rotox →nanrotox, meywerotox, purtîrotox...

-rût → carût, qarût

-saz → karsaz, darûsaz, seliksaz

-sîn/-hes → welatsîn, xosîn, meymansîn

-şu → serşu, kincşu

-ula → seqetula, naletula

-vaj → lawikvaj, çîrokvaj, şanikvaj

-ver/-ber → çêver, verver, têver, rayver, gilover

-vîr → roşnvîr, çêrvîr…

-wan (-wane) → dergehwan, raywan, bizewan, gawan, nêçîrwan

-war → xewar, bextewar

-waz (-waze) → aştîwaz, xêrwaz, şerwaz

-wer → serwer, gonîwer, derdwer, mirdwer, heramwer, malwer

-weş → zereweş, boyeweş, kêfweş, serweş, bîhnweş...

-xane → nêweşxane, darûxane, çayxane, r, werdxane, postexane

-za → biraza, xoza, wareza, datîza, dereza, nêreza, mayeza

-zade → heramzade, mîrzade, paşazade

-zan → ziwanzan, tarixzan

-zar → şermezar, gulîzar, xizar

***

 Çokluk ekleri: Bunlar kelime türetmez.

-î → defterî, mordemî, pirtûkî, dari, desti, koyi...

-an → pirtûkan, defteran, kemeran, koyan, daran, destan, mordeman

-ên → pirtûkên, qelemên, destên, darên, mordemên

 
Mukayese Ekleri: Bunlar kelime türetmez.

-êrî → girsêrî, rindêrî, başêrî, weşêrî, berzêrî, dergêrî

-êrên/tewr → girsêrên, rindêrên, berzêrên,weşêrên, dergêrên… / tewr girs…

 

 Çeko Kocadag

Vûrnayena peyêne : Dişemei, 28 Temûze 2014 15:04

Rawe binûsne

Ganî cayên (*) astareyinî biêrê degirewtene. Destûrê HTML-Kodî est o.

© Kirmanckî Online | 2009

Top Desktop version