Kirmanckî Online

Switch to desktop Register Login

Zarflar (Dîyarkerî)

  • Nûskar  Çeko Kocadag

Zarflar bir fiilin, fiilimsinin veya başka bir zarfın anlamını yer, zaman, durum ve miktar bakımından nitelerler.

1. Yer Zarfları (Dîyarkerên Cayî)

Koti de/der? (nerede), Kotî/Kata? (nereye) Koti ra? (nereden) sorularına alınan cevaptır yer zarfları. Bu sorulara cevap veren bazı yer zarfları:

Naca de (burada), uca de (orada), tede (içinde), cor de (yukarıda), cêr de(aşağıda), ver de (önde), qet cayê de (hiç bir yerde), pey de (arkada), her ca de (her yerde), raşt de (sağda), çep de (solda), zere de (içinde), tever de (dışarıda), bota (oraya), nata (buraya, bu tarafa),peyser (geriye), zere (içeri), tever (dışarı) , çepeser (sola), raşteser (sağa), ver bı ravê (ön tarafa), ver bı cor (yukarı doğru), her het de (her tarafta), her tengde (her istikamette), ver bı rojhelat (doğuya doğru), ver bı rojawan (batıya doğru) ver bi vaşûr (güneye doğru), ver bi vakûr (kuzeye doğru), ver bı zere (içeriye), uca ra (oradan), dot ra (öteden), nat ra (buradan), zere ra (içinden), çep ra (soldan), raşt ra (sağdan), heto bîn ra (diğer taraftan), zobîna ca ra (başka bir yerden), tever ra (dışarıdan) ...

  1. Pirtûkê min kotî der o? > pirtûkê min kotî ro? →pirtûkê min katî de yo?> (Kitabım nerede?)
  2. Domanî kotî de kay kenê? (Çocuklar nerede oynuyor?)
  3. Ez kotî de ama rîyê dinya?/Ez kotî de maya xo ra bîya? (Ben nerede doğdum?)
  4. Wendekarî şonê kotî?/ Wendekarî kata şonê? (Öğrenciler nereye gidiyor?)
  5. Domanî kotî ra ênê, kata şonê? (Çocuklar nereden gelip nereye gidiyor?)
  6. Ti kotî ra êna? (Sen nerden geliyorsun?)
  7. Ez Kirmancîye ra êna. (Ben Kürdistan’dan geliyorum.) ...

 

2. Zaman Zarfları (Dîyarkerên Demî)

Fiilde belirtilen eylem veya hareketin ne zaman yapıldığını bildiren kelimelere veya kelime gruplarıdır zaman zarfı denir.

Key/keyî/Çi taw? (ne zaman), Key ra? (ne zamandan beri), Heyanî key? (ne zamana kadar), Çend reyî? (kaç defa), Çiqas derg? (ne kadar) sorularına cevap veren bazı zaman zarfları:

Nika (şimdi), peyco (sonra), ewro (bugün), vizêrî (dün), meşte (yarın), bîro (ertesi gün), verê perojî/cemê şodirî (öğleden önce), timî (daima), gegane/reyane/defane (ara sıra), na hêne de (şu anda), na mabeyn de (bu arada), aye ra tepîya (ondan sonra), zafane (çok defa), heyanî nika (şimdiye kadar), reyê (bir defa), di reyî (iki defa), qet (asla), desinde (hemen), gamê ravê (demin), sere de (başlangıçta), her dem/taw/zeman (her zaman), bi seran (yıllarca), bi seatan (saatlarca), o taw ra nat (ozamandan beri), heyanî meşte (yarına dek), heyanî peroj (öğleye dek). seran ra tepîya (yıllardan sonra), vizêrî ra nat (dünden beri), verê ra nat (evvelden beri) ...

  1. O na hêne de îzne der o. (O bu esna da izinde.)
  2. A vizêrî ra nat nêweş a. (O dünden beri hasta.)
  3. O tomofîla ma key ano? (O arabmızı ne zaman getiriyor?) → (meşte)
  4. Ma bı seran nefî de mendîme. (Biz yıllarca sürgünde kaldık.) ...

 

3. Durum Zarfları (Dîyarkerên Rewşe)

Fiillerin durumlarını anlatan, fiilde bildirilen hareketin nasıl yapıldığını bildirirler.

Çito/Se (nasıl), Kamcî/Senê şêwe de (hangi biçimde) sorularına cevap veren bazı hal zarfları:

Şêweyêde bîn (başka türlü), bêşik (şüphesiz), hele (bilhasa/hele), teqrîben (takriben), ezbere (ezbere), bes (yeter), hema hema (hemen hemen), bi o şêwe (o şekilde), qet mebo (bari/hiç olmazsa), nê (değil), zaf (çok), tenya (yalnız), nîya (böyle), bı nûskî (yazılı olarak), bi fekkî (sözlü olarak), qismî (kısmen), raşteraşt/miheqeq (muhakkak), belko (belki), hêdîkane (yavaşca), çapik çapik (hızlı hızlı), xelîba (galiba) ...

  1. Ti ganî tewr kêmî yew seate egle bibê. (En azından bir saat beklemen gerek.)
  2. Ma şıma rê bi nûskî rûşnê. (Size yazılı olarak gönderdik.)
  3. Ez ewro bîlasebe şîya çarşî. (Ben bugün boşuna çarşıya gittim.)
  4. Ez tenya peynîya hefteyî de gurîna. (Ben sadece haftasonu çalışıyorum.)
  5. O raye ezbere zano. (O yolu ezbere biliyor.)
  6. O çapik çapik vêrd ra. (O hızlı hızlı geçti.?
  7. Eyî koçike hêdîkane masa ser ro nê ro. (Kaşığı yavaşça masaya bıraktı.) ...

 

4. Soru Zarfları (Dîyarkerên Perse)

Fiilleri ve fiilimsileri soru yönünden etkileyen zarflardır.

Çira? (niçin), Çi semed ra (neden dolayi), Bi çi? (ne ile), Çi bare de/derheq de (ne hakkında) sorularına cevap veren bazı soru zarfları:

Coka/Seba naye (bunun îçîn), goreyê naye (buna göre), naye ra (bundan dolayı), na bare de (bu hususda), na semed ra (bu sebepten dolayı), bi naye (bununla), rîbalê min ra (benim yüzümden), rîbalê to ra (senin yüzümden) ...

  1. Na bare de çi fikirîna? (Bu konuda/husuta ne düşünüyorsun?)
  2. O seba naye to ra heredîyo. (O bunun için senden darılmış.)
  3. Eyî rîbalê min ra zerar kerd. (O benim yüzünden zarar etti.) ...

 

5. Azlık-Çokluk Zarfları (Dîyarekerên Çiqasîye)

Fiilin, sıfatın, zarfın, adlaşmış sıfatın miktarlarını bildirirler.

Çiqas (ne kadar) sorusuna cevap veren bazı miktar zarfları:

Tayê/tenê (biraz), zêde (fazla), zaf (çok), şenik (az), tewr (en)...

Ez nanî ra tayê wena. (Ekmekten biraz yiyiyorum.) → Cümlede ‘wena’ fiiline ‘çiqas’ sorusu sorulursa ‘tayê’ cevabı alınır. Fiilin miktarını bildiren tayê kelimesi zarftır.

O mordemêde zaf baş bî. (Çok iyi bir insandı.) → Cümlede ‘Mordem’ isimdir. ‘Modemo senên?’ diye sorulursa ‘baş’ sıfatı cevap verir. ‘Çiqas baş?’ diye sorulsa ‘zaf’ cevabı gelir. Burada sıfatın derecesini bildiren ‘zaf’ kelimesi zarftır. Çünkü zaf (çok) olan başîye (iyilik) dır.

O zaf çapik rameno. (O çok hızlı sürüyor.) → Cümlede ‘rameno’ fiildir. ‘Se rameno?’ diye sorulsa ”çapik” zarfı bulunur. ‘Çıqas çapik?’ diye sorulduğunda ise ‘zaf’ cevabı gelir. Zarfın derecesini bildiren bu kelimede zarftır.

  1. Eyî dersa xo şenık wende. (O dersini çok çalıştı.)→ (Fiilin zarfı)
  2. Zaf zexm nîyo (Çok sağlam değil.) → (Sıfatın zarfı)
  3. Ti tewr baqil a. (Sen en akıllısın.) → (Adlaşmış sıfatın zarfı)

 

 Çeko Kocadag

 

Vûrnayena peyêne : Yewşeme, 24 Payîze 2013 20:42

Rawe binûsne

Ganî cayên (*) astareyinî biêrê degirewtene. Destûrê HTML-Kodî est o.

© Kirmanckî Online | 2009

Top Desktop version