Kirmanckî Online

Switch to desktop Register Login

Memê Alanî (varyant 1

  • Nûskar  Çeko Kocadag

Beno nêbeno, paşayê beno. Nameyê xo Alî beno. Alî Paşa kuno hawtayê sere, cira domanî çine benê. Zaf kuno re xo ver. Vazeno ra û “Ez na şeher caverdana, şona” vano. Der û cîranên xo yên xêrwazî cêrenê ver ro, cêrenê ser ro, te de raye nêvînenê.

“Derdê mi rê derman, sareyê mi rê ferman, ez sareyê xo cêna çê ra vejîna, hetanî kotî ke şîya” vano Alî Paşa.

Alî Paşa vazeno ra, şono. Çiqas ke şono, hênîyê raştê ci beno. Ostora xo dara hênî ra gire dano, nîşeno ro. Xo bi xo zaf fikirîno û kuno re xover, seba ke welatê xo terkneno. Nîya dano ke asparê dot ra vejîya. Henî êno ke ti vana belko çîkî linganê ostorî ver perenê. Aspar êno, beno peya. Silam dano re ci, lêwe de nîşeno ro û “Ti kam a, kata şona?” pers keno cira.

„Ez paşayê şeherê Morg û Zemînî ya. Nameyê mi Alî yo. Ez bîya hawtayê sere, hona mi ra ewlad çîn o. Na kî zaf zorê mi şona. Ez welatê xo terknena, hetanî kotî ke şîya...” hal û hêketa xo ju bi ju cirê qese keno Alî Paşa.

“Hey qulê Heqî, meşo!” vano kokim.

“Çi meşorî, ne ewlad o, ne tewlad o” vano Alî Paşa.

Kokim cêbê xo ra sayê veceno, dergê ci keno û “Welatê xo cameverde, meşo. Ana saye bice, bike di lete. Leto ju bide xanima xo, leto ju kî bide ostora xo. Ostore ra cuyanî beno, xanima to rê kî laj beno. Name pira mene, hetanî ke ez ama” vano cira.

“Ma ez çi zana ke ti çitaw êna?” vano Alî Paşa.

“Eke bî tef û dûman, gimegima hewran, şîrqeşîrqa bilûskî, ti bizane ke ez êna” vano kokim.

Alî Paşa “Temam” vano, ü beno aspar, peyser şaneno raya welatî. Saya kokimî keno di lete, leto ju dano xanima xo, leto bîn kî dano ostora xo. Gam û saatan ra tepîya xanima xo bi domanan nêweş manena, astora xo kî awr manena. Waxt ke beno temam, xanima xo bena dixazkan cirê laj, astora xo kî zêna, cire cuyanî beno.

Mislet, dîwan de êno pêser û “Heqî warê to kerd kewe, to rê laj bî. Name pira nênana?” vano.

“Ez name pira nênana, hetanî ke mordemê mi mêro” vano Alî Paşa.

Paşa, peyayê rûşneno teber, û “Hela şo teber, hewrê ra, şîlîyê ra…” vano. Peya peyser êno û “Paka çîk o?” vano cira.

Werte ra çiqas ke vêreno ra, nîya danê ke bî teng û tarî, tef û duman. Bî şîrqî û girmîya hewran, şîlîye dest kerd ci, varê.

“Mordemê mi nika êno” vano Alî Paşa.

Qayt kenê ke asparê dot ra henî êno, ke linganê ostorî ver çîkî firenê. Bimbarek ke kuno zere “Ti xêr ama çiman ser. Xêre ser, nameyê lajekî çi nana pira?” pers keno cira Ali Paşa.

“Nameyê lajekî Mem o, Memê Alanî yo” vano kokım.

‘Ma, nameyê cuyanî çi nana pira?“ pers keno şopêna.

“Nameyê cuyanî kî Tayqemer nana pira” vano, û beno vîndî.

Ali Paşa dano zanîyanê xo ro, û “No Xizir bî, mi nas nêkerd” vano.

Qûrbanan sare birnenê, mîyaz û nîyaz pojenê, kenê vila. Hîrê şew û hîrê rojî kêf û eşq kenê. Lajê xo roj bi roj beno pîl, pêro cira ‘Memê Alanî’ vanê.

Alî Paşa, mabeynê hawt bahran de dano piro, lajê xo rê seraye virazeno. Memê Alanî rojê vazeno ra, şono hênî de dest û rîyê xo şuno. Hîrê çênekên şahê perîya kunê dilqê çuçikan, fir danê, nîşenê gilê dara hênî ra, û:

“No çiqas rindek o” vana waya pîle.

“Heya, çiqas rindek o” vanê waya werteyêne ü qije.

“Çêneka ke nê cêna, a kî gere zê nê rindeke bo” vanê hîrêmîna wayî.

Xo bi xo fikirînê û “Gelo çênekên nîya rindekî, leyaqê Memî est ê?” vanê.

“Ma qey çîne bê? Cizîra Bota de Zîna Zêra est a” vana waya qije.

“Zîna Zêra zaf rindek a, û nê hurdimîna leyaqê jubînî yê. Gelo ma nêşîkîme nînan pêresnîme?” vanê wayên bînî.

Hîrêmîna wayî qerarê xo danê ci, û “Ma nê hurdimîna pêresnîme” vanê.

Mezelê bena, aye ra çengê wele cênê, benê erzenê re şeherê Çizira Bota, şeher pêro şono hewn ra.

Zîne nanê re textê rewanî, anê seraya Memê Alanî de nanê ro. Memê Alanî peşewe heşarê serê xo beno, ke çîyê nawo cila xo de. Qayt beno ke çênek  a. Şaş beno û “Ti cin a, perî ya? Cila mi de çi karê to est o?” pers keno cira.

“Ma ti kam a? Ti ama mi ra persan pers kena” vana Zîne.

Nîşenê ro jubînî temaşe kenê. Mem û Zîne zaf rindek û xo ser benê. Mem, zê çila vêşeno, Zîne kî ti vanê aşm a, şewle dana.

„Ti kam a, kewta cila mi?“ cira pers kena Zîne.

„Na cila mi na. Ma ti kam a?” vano Mem.

Nîya danê ke jubînî dejnenê, Mem „Ti carîyanê xo ra kame ra hes kena, heskera to ke kam a, venga ci bide, wa bêro‘ vano cira.

Zîne, reyê dide veng kena re serkara carîyanê xo, veng çîn o. Ne kes o, ne kî ku yo. Memê Alanî ke veng fîno re serkarê xulaman, desin de xortêde çeleng êno huzbarê Memî de vindeno. Mem “Şo!” vano cira.

“Kifş o ke kesêde mi îta çîn o. Ti kam a?” vana Zîne.

“Ez Mem a. Lajê paşayê şeherê Morg û Zemînî ya. Nameyê pîyê mi Alî yo, mi ra kî vanê “Memê Alanî” vano Mem.

Mem û Zîne uca aşiq û maşiqê jubînî benê. Îştananê xo jubînî de vûrnenê û di rojî pîya manenê. Peşewe hîrêmîna çênekên şahê perîyan jubînî de qese kenê û “Ma zaf xeta kerde” vanê.

“Qey, ma çi xeta kerde?” pers kena wayan ra juye.

“Memê Alanî meşte Zîna Zêra rê keno serevde û ‘Ez hayrê verê to nêbîya, ti bi xo kewta re mi dime” vano. Ê na kî hermet a, guna ya. Bêrê ma Zîne peyser berîme. Mem camerd o, wa o aye dime şoro” vanê wayên bînî.

Hîrêmîna wayî qerarê xo danê ci, bira xo cênê. Hurdimîma maşiqî hewno şîrîn de benê. Perîyî Zîne cênê, peyser benê Cizîra Bota, seraye de nanê ro.

Zîne, şodir bena heşar ke seraya xo der a. Ne Mem o, ne kî kes o. Xo bi xo “Gelo no hewn bî mi dî, çik bî?” vana. Şopê destê xo de nîya dana, ke îştanê Memê Alanî bêçike der o.

Memê Alanî kî şodir hewn ra vazeno ra, ke Zîne çîn a. O kî ‘Lawo kanê Zîna Zêra? No hewn bî, çik bî?' vano. Eke şîrpeşîrpa pêlan a, danê bi dêsanê seraya Memê Alanî ro, Mem tenya mendo. Ne Zîn a, ne tawa yo. Mem şono hênî de dest û rîyê xo şuno. Bi pêşkîre ke dest û rîyê xo keno zuya, çimên xo ginenê re îştaneyê bêçike ro, û “Hay hay! Zîne est a ke est a. No hewn nêbî, raşt bî” vano.

Hurdimîna aşiq û amşiqê jubînî yê, û jubînî ser ro helak ê.

Mem şono lêweyê ma û pîyê xo, û “Derdê mi re derman çîn o, sareyê mi rê ferman çîn o. Ez şona ke şona” vano. Ma û pî berbenê, cêrenê ver, cerenê ser, kenê zavî û zîbîye û “Lawo, ne Zîna Zêra est a, ne kî Cizira Bota” vanê cira.

“Cîzîra Bota kî est a, Zîna Zêra kî. Ez şona ke şona” vano Memê Alanî.

Alî Paşa, wesêneno peyanê porsipîyan dime, û“Bêrê, nê bidê îqnakerdene, belko meşoro” vano. Misletê porsipîyan êno pêser û ‘Zîna Zêra û Cizira Bota çîn ê. Çîyêde nîyanên ma ne heşno ne kî vînîto” vanê cira.

“Ney, Zîna Zêra est a ke est a” vano Memê Alanî.

Porsipîyî, kenê nêkenê ke têy çare nêvînenê. Alî Paşa, ferman dano hosta û çiraxan, û “Dormeyê şeherî de sur biancê, çêberan binê pira û pawançîyan bişanê ver, ke wa Mem hetê ser meşoro” vano cira. Fermanê Alî Paşayî ser dormeyê şeherî de sur êno antene. Çêberî ênê piranayene û pawançîyî şanînê bi çêberan ver.

Memê Alanî, raya ke te de vîneno, nîşeno re Tayqemerî û şono verê dîwarî de veng ke fîno re ostorî, Tayqemer û tajîye dêsî ser ro çingê o hetî danê. Zanîye Tayqemerî ser de beno, cira gonî şona. Mem bi pêşkîra xo zanîyê Tayqemrî pîşeno têra, û kuno re raya Cizîre ser, şono.

Mem çiqas ke şono, vîneno ke asparê kewto re nêçîr dime, feqet nêşîkîno xezale nêçîr bikero. Mem, Tayqemerî keno xezale ser, pêcêno. Hurdimîna nêçîrî ser ro kunê têqirike, û o ju ‘Nêçîr ê mi no’, o bîn kî ‘ê mi no’ vano. Mem girmikê dano piro, mêrik gineno waro, xereqîno. Ti nêvana no kî Qeretajdîn o. Oxro ke vistewreyê Zîna Zêra yo. Mem pêşkîre vejeno, ser ro berbeno. Qeretajdîn ke heşarê serê xo beno, “Ti senê qulê Heqî ya? To hem da mi ro, hem kî ti mi ser ro berbena‘ vano Memê Alanî ra.

‚No nêçîrê mi nêbî, ê to bî. To xezale vaznê ra, arde. Mi nêheqîye re to kerde“ vano Mem.

“Hey qulê Heqî, ti kam a? Kata şona?” pers keno Qeretajdîn.

“Nameyê pîyê mi Alî yo. Nameyê mi kî Mem o, feqet mi ra “Memê Alanî“ vanê. Ez şeherê Morg û Zemînî ra êna, şona bi Cizîra Bota” vano cira.

“Ti şona bi Cizira Bota çi?” cira pers keno Qeretajdîn.

“Ez seba Zîna Zêra şona” vano Mem.

“Madem ke ti nîya mordemêde durist, hewl û raşt a… Zîna Zêra waştîya birayê mi na. Ez kî vistewreyê Zîne, Qeretajdîn a. Ti şo, ez to ra dime êna. Çem de bihurê est o. Ti ke ê bihurî ra derbaz mebê, ti wo biginê piro, bixeneqîyê. Ti ke bihurî ra derbaz bîya, kewta şeherê Cizira Bota kî, Beko Fizil est o. Êno vernîya to û “Qonaxê çayî û qehwa, qonaxê mi no. Qonaxê bext û êxpalî qonaxê mi no” vano. Ti qet goş pira mekuye. Ti cira qonaxê mi pers bike, raşteraşt şo verê çêberê ma de bibe peya’ vano Qeretajdîn.

Mem beno aspar û şaneno bi raye, şono verê çêmî. Nîya dano ke o hetê çemî de çênekê xo çarşev kerdo, raye pîna. Ti nêvana çêneka Bekoyê Fizilî ya. Beko Fizil remildar beno. Remil erzeno ke Mem êno bi Cizîre. Cêreno re çêneka xo, û ”Xo têrapîşe, şo verê çemî, Mem êno” vano. Çêneke pîşena têra rûşneno verê çemî û ”Ti bihurî ci memûsne, belko bigino piro, bixeneqîyo” vano cira.

Çêneka Bekoyê Fizilî xo hêram kena, şona verê çemî de robar kena. Mem ke dot ra vejîno, na “Ez Zîna Zêra ya’ vana. Mem, heybetan ra xo şaş keno, hema ostorî qelebneno bi çem. Ostor, ker nêkeno têy çare nêvîneno. Ostor êno re zon, dua keno û “Ya Xizir, ya Heq! Nika va ravaştênê, hêrame naye ser ro bieştenê, Memî bi çimanê xo rîyê çêneka Bekoyê Fizilî bivînitêne” vano. Heq êno bi comerdênî, va êno, hêrame aye ser erzeno. Mem nîya dano ke juya sîya û sote, lewgopikine bine der a. Mem êndî zano ke na Zîna Zêra nîya, peyser cêreno ra. O taw çêneka Bekî “To ke Zîne berde, mi kî seba berdestîye têy bere” vana Memî ra.

“Ti bihurê çemî bimûsne mi, henî soz bo, mi ke Zîne berde, to kî têy bena” vano Mem.

Çeneka Bekoyê Fizilî bihurî nîşanê ci dana, û Mem derbazê hetê şeherî beno.

Beko Fizil raya Memî pîno. Mem ke êno, ver bi ci şono û ‘Qonaxê çayî û qehwa qonaxê mi no. Qonaxê bextî û êxpalî qonaxê mi no’ vano.

Mem “Çêyê Qeretajdînî kamcî yo?” pers keno cira. Beko Fizil vîneno ke Memê Alanî nêvindeno, qonaxî nîşanê ci dano. Memê Alanî şaneno ci, şono verê qonaxê Qeretajdînî de beno peya, şono zere. Cirê xizmete û azetêde rinde kenê…  (Fadîma: Mi naca de tayê kerda xo vîrî ra)

Beko Fizil werteyê nînan de êno, şono. Cêreno re Mîr û Memî “Bêrê kişike kay bikerê” vano. Mîr û Memî dest kenê ci, kişike kay kaynê. Mem hawt destî têser verdano bi Mîrî. Ti nêvana Zîne kî xo tîtîkno, pencere ra kayê nînan sêr kena. Beko Fizil vîneno ke Mîr hêbro keno vîndî ‘Mîrê mi, cayê xo bivûrnê, kilamete ca der a’ vano. Mîr û Memê Alanî ca vûrnenê. Ca ke vûrnenê. nara şertî ser ro kay kenê. (Fadîma: Mi îta kerdo xo vîrî ra)

Beko Fizil rojê kî, kişike bi Mem û Zîne dano kaykerdene û binê destî ra xebere rûşneno bi Mîrî rê. Mîr ke kuno zere, Mem Zîne erzeno peyê xo, kurkê xo erzeno ser, ke wa Mîr mevîno. Qeretajdîn êno zere, eke çimên xo binê kurkî de ginenê re gilanganê Zîne ro, zano ke Mem kewto tenge. Qeretajdîn cêreno re Mîrî „Bê, ma bîhnê şîme teber“ vano cira.

Mîr û Qeretajdînî ke ver bi teberî şonê, Zîne binê kurkê Memî ra vejîna, remena bon. Tawo ke remena bon, fistanê xo kuno çêberî ver, parçeyê şemige ra maneno. Qumaşê fistanê Zîne û zeyîya xo jubînî ra benê. Beko Fizil ke fistanî şemiga ra vîneno, bi beçike îşaret dano Mîrî, Mîr peyser qayt beno, ke fistan şêmiga ra mendo. Beko Fizil cêreno re Mîrî, û “Cênîya to û Memî jubînî sînenê” vano.

Mîr ke fistanî şêmige ra vîneno, bi vatena Bekoyî bawer beno. Qet nêfikirîno ke fistanê waya xo û xanima xo ju qûmaşî ra yo. (Fadîma: Uca de nêzana çi karê Qeretajdînî vejîno) Qeretajdîn qederê aşmê çê ra vejîno, şono. Beko Fizil û Mîrî, Memî rê nêheqîya ke kenê, kes nêkeno.

Beko Fizil “No hem waya to sîneno hem kî cênîya to” vano.

Mîr, ferman dano, û “Nê berê, berzê zîndan!” vano.

Memî erzenê zîndan.

Zîne, lexem dana piro, non û awe resnena Memî, û eyî zîndan de zîyaret kena.

Beko Fizil, şono lêweyê Mîrî û “Mîrê mi, Zîna waya to lexem do piro, non û awe resnena Memî. Ti ke şîkîna cayê Memî bivûrne, berzê zîndanêde bîn” vano cira.

Memê Alanî erzenê zîndanêde bîn.

Zîna Zêra, heq dana lexemcîya cirê non û awe berê, feqet lexemcîyî nara nêşîkînê çêberê zîndanî ro derbaz bibê, û Memî rê non û awe berê (biberê). Lexemcîyî Zîne ra “Ma êndî nêşîkîme non û awe biresnîme Memî” vanê.

Mem vêşanîye, têşanîye û eşqî ver henî bîyo ke qula derzîne ro oncîno we. Beko Fizil, cêreno re Zîne “Kincanê xam û xasan bice pira, şo sere zîndanî û Memî ra ‘Mîrî vato, ez Zîne dana to’ vaje cira.

Zîne, kincanê xam û xasan cêna pira, şona serê zîndanî. Vînena ke Mem zîndan de henî bîyo, hondê ke zê mêşe cira veng vejîno. Eke hal û qal bîyo. Zîne ke qîrena, Mem sareyê xo keno berz û “Heya, ez na hal de bî, ti kî xam û xasan bicêrê pira, bêrê zîndanî ser. Hey wax û hey liminê…” vano, û xurîne ginena re ci, mireno. Xurîne ke ginena Memî ro, Zîne xo cor de zîndan ro erzena. Mem û Zîne, zîndan de mirenê.

Mezela Mem û Zîne ke danê we, Qeretajdîn vejîno, êno û “Mem û Zîne kanê? Şima çi ard bi sareyê înan ser de?‘ vano. Mîr, hal û hêketa Mem û Zîne cirê qese keno. Qeretajdîn „Mezela Mem û Zîne bidê ra, ez bi çimanê xo bivînî. Ê hurdimîna heqaşiqî bîyî. To se na juye kerde. Cayê to ceneme yo‘ vano Mîrî ra.

Şonê mezela Memî û Zîne danê ra, ke hurdimînan çiçik çiçik araq do, pîya ju mezele der ê. Ti vanê belko pîya têvirane de şîyê hewn ra. Mîr, teze de berbeno, zîbeno û re ci bawer beno ke nînan jubînî ra zaf hes kerdo.

Qeretajdîn, sareyê Bekî dano piro, cira perneno. Dilopê gonî cira perena, ginena bi mabeynê Memî û Zîne ro. A dilopa gonîya Bekê Fizilî bena sincîka boyîne, werteyê înan de bena kewe (royîna). Ê kî benê di gulî, oncî jubînî nêresenê... (Fadîma: qusir de qayt mekerê, mi zafêrî kî kerda xo vîrî ra.)

 

Arşîvê Çekoyî ra (F.A / Berlin, Çele 2005)


Nîgar: Arîf Sevinç

 

Heşarîye: Kopîkerdene û newe ra weşênayena nûsî qedexe ya

Vûrnayena peyêne : Şeme, 16 Hezîrane 2012 19:22
Nê kategorî ra ê bînî: Hesenê Alikî »

Rawe binûsne

Ganî cayên (*) astareyinî biêrê degirewtene. Destûrê HTML-Kodî est o.

© Kirmanckî Online | 2009

Top Desktop version