Kirmanckî Online

Switch to desktop Register Login

Dengbêj û şaîrêde hêca; DEWRÊŞ BABA(1)

  • Nûskar  Çeko Kocadag

Hingemînê hozanî milet o. O, fênda hinge (mêşhemgîne) kuwno re werteyê miletî derd, dej, kêf û eşqê înan dano are û înan pêşeyê xo yo bê emsal de luno ra, bi miqamêde weşveng ano re ziwan, lorleno. Na lornayena înan a fênda siqulingan, mordemî zê vara binê tîjî û şîlîya wisarî vilêşnena ro.

Tayê kesî hem bestekar, hem kî dengbêj (lawikvaj) ê. Ê hem çekûyan anê re pê, hem kî bi tamûr cinênê, ya kî bi veng vanê. Înan ra yew (ju) kî Dewrêş Baba yo.

 Dewrêş Baba (1938-1999), cuyana (heyat) xo nîya ano re ziwan: „Ez, terteleyê Dêrsimî de, yanê sera hazarûnewsê û hîrîsûheşt (1938) de, dewa Goşkarî de ama rîyê dinya. Goşkar, giredayeyê qeza Gimgimî yo. Mi derguşîye de pîyê xo Sey Mamûd, hawt serîye de kî maya xo Zerde (Ana Zerde) kerde vîndî. Çito ke ez pîlanê xo ra pêhesîya, kalikanê ma Dêrsim de dewa Pîlevane ra barê Goşkarî kerdo. Pîlevane, verê linganê Bimbarekî (Duzgin Baba) der a. Ma hezbeta Kurêşan ra, çêyê Hemedê Kalî ra yîme. Heyatê mi, werteyê belengazîye de derbaz bî. Mi şuyantîye, paletîye û morevatîye kerde. Verê wenden û nivisa mi çîne bîye. Na peyco tayê mûsa…“

 Dewrêş Baba, hem rewşa ke cuyîyo, hem kî bareyê hêketanê qewimîyan de bîyo verfekê miletî, û gelê lawikî (deyîre,kilame) bi kirmanckî (zazakî) û kirdaskî (kurmancÎ) vatê. Lêweyê naye de, lawikanê dengbêjanê bînan kî vano. Kasetên eyî çêyanê nasan de, sedesed est ê. Çi mixabin ke nê kasetî studyo de nê, bi teyîban amê degirewtene/serlokerdene.

 Birayê mi Alîekber, Îzmîr de şîyo lêweyê Baba Dewrêşî, cira tayê çîyî pers kerdê û verpersî (cewab) û lawikî qeydê panc kasetan kerdê, mi rê rûşnayî. Ez wazena, ke ê lawikan ra qevşê şima wendoxan de bikerî pare. Ma nika goş re pêşeyê nê dengbêjo ke nênasîyo, sernîme.

 

 Dewrêş Baba, bi tamûrê xo lawika „Seyîd“ de zilm û zordarîya ke dewleta Tirkîye, şarê ma ser de arda û ano, aye bi na rewşe ano re ziwan:

 

Damawo Seyîdo jaro, henî va henî berba

Va, na pey de êno vengê cendirma

Teresanê cendirma bi tirkî veng da

Seyîdî ra wazenê vêrgîyê desûdi sera

Va, ma berdîme dewa

Cendirma rê no ro orxan û doşeg, Seyîdî rê no ro ciliko sîya

Mêratanê kekan amanîye re Seyîdê feqîrî birna

Seyîdo jar, vaşt ra ro çarixanê xo fetelîya

Ti nêvana, çênekêde îna wa şaş û peşaşe est a

Çarixê Seyidî berdê eştê kewara arda

Va, ez şodir gureta berda

Lêwê Hewşê Kalikê mi ro vîyarna ra

Astorêde Silê Nesî yo çurkin bî, aca vazna

Mîratê astorî pey ra payna paşnanê Seyîdî da

Gonî de paşnanê Seyîdî ra vaz da

Zerê Seyîdê feqîrî jan da

Va, „lawo mi dawa to da desûdi qedîm ucaxa

Mi ti kerda turiko sîya rûşna lêwê êr û ewlîya

Mi ke hêwîya xo kerda kalikê xo ra

Ti talkerê zên û zenguya“

Va, Silê Nesî astorî ser ra pera

Hîrê cayî de hermeyê xo şîkîya

Va, ma guretîme berdîme Qizilkîlîse (2) mudefa

Seyîd berdo, eşto qawişa cendirma

Teresanê cendirma emanîye re Seyîdê feqîrî birna

Damawo Seyîdo jaro, henî va, henî varna

Va, Gulabî Axa nawo çêber de vejîya

Va „Pîrê mi ti yo naca?“

Mi va „Talib, mi ra wazenê vêrgîyê desûdi sera

Kes çîn o, şoro bido cuyabê ma“

Gulabî Axayî va „Pîro ti meterse, ez ke Cîvark (3) bidî pîrê xo xelesnena ra“

Va Gulabî Axayî şî da cuyabê ma

Vêrgîyê minê desûdi sera ame bi ju mejdîya

Mi va Silê Nesî, ez ê ju mejdîyayî kena axuyê Kurêşî û Mansûrî, to û eskerê Qizilkilîse ra kena vila

Mi va Gulabî Axa, mi hêvîye kerda kalikê xo ra, roja peyê Pirdê Siratî de bido şefatê çêyê şima

Va, ma guretîme, berdîme qewa nê tirka

Delxê Seyîdî bîyê vila

Va, nat û dotê qayt kerd, darik hawo aca

Va, darik guret, pê venga Heqî da

Damawo Seyîdo jaro, henî va henî varna

Va, mi nîya da ke cendirmêde însanê ma nawo cêr ro ama

Va „Pîro wirze ra ma şîme mudefa

Qaymeqamê ma, hewn de êno destê şima Qedîmucexa“

Va, ma guretîme, berdîme mudefa

Qaymeqam dot ra vaşt ra, ame bi destê ma

Va „Pîro dana to desûdi zernanê Pawêlka“

Mi va lawo ez nêcêna desûdi zernanê Pawêlka

Ne kî bê destê ma Qedîmucexa

Ti ke est a, kafiro qert a, ewro bêrê mi dest, meşte mi dest ra cêrena ya

Qaymeqamî va „Pîro ti çi wazena?“

Va, ez wazena ke ti îzne bidê, ez şorî wertê domana

Va, qaymeqamî îzne dê ma

Ma xo rê ameyîme wertê domana

Va „Yarebî şikir, to ma xelesnayîme ra!“

 

Sil mordemêde Heqî (Homa) beno. Mordemêde henên beno, ke hona payna miloçike (morleca) nêdo. Cendirmeyî, Silî hîrê şopî dormeyê hêgayê keweyî anê, benê. Sil, seba ke guna yo, payna re cinêdano. Dewrêşî, kul-derdo ke Silî anto, bi na tore ardo re ziwan:

 

Wirze wirze Silo feqîr o

Va, Astoro Qir ververe kinarê mi ro

Va „To kata benê damawo Silo feqîro?“

Va, mi benê, bawo vileyê mi danê piro

Va mi hermê xo de qaytkerd ke nur û cemalê xo bozatlî Xizir o

Va mixenetênî meke, vengde, tenge de timî lêwê her kesî de hazir o

 

Ez o feqîr şîyane dîyarê na Mose(4)

Hewşê Kurêşî mi ra aseno, zê ayîne û tase

Va bûdelayê Kurêşî car hawara ma de rew birese

 

Ezo bûdela şîyane Pirdê Mama Xatûne

Alaya nê kafirî fîşta ro mi dime

Va kindiro ke erzenê vileyê mi, ron kerdo bi ronê na zeytûne

Va ucaxşên ti kotî menda, daîmî to Çelexas(5) de piştî şanêne sala firine

 

Mosa kamaxe bivêşo bi cerge

Alaya nê kafirî emşo arda re mi ser de

Va „to kata benê?“

Mi va benê Pirdê Mitî(6) de, mi kenê darde

Damawo Kurêşo Kokimo, zereyê xo vêşa, xebera xêre mi rê arde

Mi va, ti kotî menda?

Timî to Çelexas de piştî şanêne sala firine, hîrê rojî û hîrê şewî to kerdê serde

 

De wayî wayî, Silo feqîr wayî

De wayî wayî, Silo bûdela wayî

Zalimê bolukbaşî, destê mi bi şimanê şimondî gire dayî

Herme û bozîyê minê bûdelayî mosayî

Domanê mi hurdî yê, bawo dormê mi de berbayî

Mi cuyab da Duzginê zerevêşayî

Ez bi qurbanê mevzuatanê Kurêşê cerebîyayî

Dar û budax ro mi birîya, bawo mi zîyar û dîyarî qedênayî

Çixirî raye berde zalimê çêvêşayî

Qilicê mewrana mi ser ro şîkîyayî

Xiziro cansivik rest, qapax da we, astara ver ra vindernayî

Ewro hîrê roj û hîrê şewî, kerdo binê linganê mi Vaşqerewanê nalê gayî

Mi va cara xeta û guna mi çîn a, hona nêverdîya re têla juyê teynayî.

 

Ma zilm û zordarîya dewleta Tirkîye tenya qamçûr guretena. Ê, hetê ra xezînanê serherd û binherdê welatê ma, bê pere benê, hetê ra kî biran, dewan, ko û deştanê ma bombebaran kenê, vêşnenê. Şarê ma bi destê zorî êno nefîkerdene. Naye ser ro kî, pes û dewarî weyînêkerînê û hêgayî nêramînê. Milet vêşan, têşan û belengaz o. Nê dewan ra yewe kî Goşkar o. Goşkar ke bi destê dewlete ame vêşnayene û talkerdene, Dewrêş Babayî na besta cêrî Goşkarî ser ro nûsna, vata:

 

Xebere ame ke rinde nîya

Xebere ame ke zaf acî ya

Hukmatî emir do dewa ma, dewe ra vecîya

Dewanê bînan ra vila bîya

Bawo dewa ma dertlî ya

Bira dewa ma dertlî ya

 

Hewrî amayî ra, hewrê tung û tarî

Tavîya torge xo şanito Koyê Goşkarî

Vengê topa êno zê biluskê wisarî

Bawo dewa ma dertlî ya

Bira dewa ma dertlî ya

 

Na dewa hêsîr û feqîre

Dewa ma dewe ra veta, bîya macîre

Hermetî non wenê teva hêsîre

Bawo dewa ma dertlî ya

Bira dewa ma dertlî ya

 

Tumê to Goşkar Babayî(7) dewe ra aseno

Goşkar to rê her sere qûrbana sare birneno

Korucax, ver ra çimanê to dewe vêşneno

Bawo dewa ma dertlî ya

Bira dewa ma dertlî ya

 

No senê ortam o, çi be çi duzen o

Heqlî heqsiz kifşe nêbeno

Tern û huşk têde vêşeno

Bawo dewa ma dertlî ya

Bira dewa ma dertlî ya

 

Ju cîranê ma şono Şema(8) yo

„Axir vano „Wertê qomî, lêwê werezan o“

Ne kes keno meyman, ne kenê cîrano

Bawo dewa ma dertlî ya

Bira dewa ma dertlî ya

 

Dewrêş Baba demoqrat bîr însan o

Cîranê ma bîyê pêrîşan o

Qaşo kîmlîgê ma de dîn, “îslam“ nivisneno

Bawo dewa ma dertlî ya

Bira dewa ma dertlî ya

 

Dewrêş Babayî, zilmo ke dewlata Tirkîye ardo re şarê ma yê Dêrsimî ser, hetê ra aye, heto bîn ra kî bêbextî û fizilîya ke mabeynê şarê ma de qewîmîya, û çêrîya înan kî bi na tore arda re ziwan:

 

Mi va yeman o, Heqo yeman o

Şerê Dêrsimî şerêde yeman o

Henî bîyo, bira birayî ser ro îfade dano

De wayî wayî, way liminê!

De wayî wayî, roja sîyayê!

 

Mi va hewrî vecîyayî hewrê sîyayî

Mi va hewrî vecîyayî hewrê sîyayî

Tîyareyî Dêrsimî ser ra bîyê vilayî

Aşîra Wusêna û Demena kerda çar cayî

De wayî wayî, way liminê!

De wayî wayî, roja sîyayê!

 

Mi va hewrî vecîyayî hewrê surî

Mi va hewrî vecîyayî hewrê surî

Mi va tîyareyî Dêrsimî ser ra nêkuwnê durî

Vanê çewres çêna bakirîye destê jubînî gureto, xo eşto çemê Muzirî

De wayî wayî, way liminê!

De wayî wayî, roja sîyayê!

 

Mi va yeman o, Heqo yeman o

Ordî gureto ma ser ra, dorme qapan o

Cayêde ra û olaxe ma nêdano

Ê ma nafa qirkerden a, dayê hetê ra kok û ferman o

Hela şorê wertê erz û eyalî, şîn û şîwan o

Qemerê Cibrayîlî verê mixara de gino waro

Xilemanê şêrê mi no berano

Va „Hela goş re sernê, vengê Îbîşê Sey Kalî êno, mîrê mi se vano“

Va „Îbîşê Sey Kalî xo şanito dîyarê Pîlxatune(9)

Hem dano piro, hem qeyda vano“

De wayî wayî, way liminê!

De wayî wayî, roja sîyayê!

 

Îbîş Axayê mi, ordîyî zor kerdo, xo biçerexne peyê kemere

Ewro hucim kerdo, qolê hetê Pêtere

Qurşina polate gina Îbîşê mi ro, ordî kewto dere

Nêzo, kamî maya kore rê arda na xebere

De wayî wayî, way liminê!

De wayî wayî, roja sîyayê!

 

Îbîş Axayê mi Laçî(10) ver ra Suya Hîre(11)

Lacê mi herme û bozî şemernê we, koto peyê tabûre

Mi va „Biko lerze meke, ravê meşo, rew memire!

Ordîyê hukmatî zaf o, dinya ma ser ro kerda sacîya sure“

De wayî wayî, way liminê!

De wayî wayî, roja sîyayê!

 

Dewrêş Babayî ancî lawika „Fême“ bi na rewşe ano re ziwan:

 

Fême(12) Fême, Xelîl Axayê mi, cade yo

Astorê Xelîl Axayê mi bioncê, cinîşo, rado.

Bejna xo ya nazike ser ro tado.

Xelîl Axa do kiştene, cira ne lac o ne ewlad o.

De way Mîro, Mîro, Mîro (13)

Zalimênî meke, dişmenê to Xizir o.

 

Fême Fême, Xelîl Axayê mi, kaşî

Waye vana „Xelîl Axa do kiştene

Ez kerda wayîrê merex û taşî

Mîrî do kiştene, kerdo hedefê Memê Îlyasî

Wile ke Mîrî dayî kiştene, mordemê belî başlî“

De way Mîro, Mîro, Mîro!

Zalimênî meke, dişmenê to Xizir o.

 

Fême Fême, Xelîl Axayê mi, derdo

Xelîl Axayî, kurka Memedî ser ro, sareyê xo terdo

Xelîl Axayî û Mîrî Baxira Sipîye(14) ser de sondê Heqî werdo

Mîr xayîn o, Heq Mîrî rê meverdo

De way Mîro, Mîro, Mîro!

Zalimênî meke, dişmenê to Xizir o.

 

Fême Fême, Xelîl Axayê mi, dara teke

Xelîl Axa şono Sola Koreke(15)

Mîr Xelîlî rê virazeno deke

Têl rûşneno mudirî rê, vano „Xelîl Axa êno, emşo egle meke“

Xelîl Axayî danê kiştene, ceneza ser ro nanê ro çeke

Waxto ke sîlaha Xelîl Axayî bibîyêne, hela kam bîyêne mîye, kam bîyêne vareke

De way Mîro, Mîro, Mîro!

Zalimênî meke, dişmenê to Xizir o.

 

Dewrêş Baba lawikêde xo de, hetê hukmatan ra xapitena miletî bi kirdaskî nîya ano re ziwan:

 

Gundo, gundo, gundê me

Gundo, gundo, gundîyê me

Wele bîle tune bîrlîgîya me

Xelq dixapîne min û te

Ji me digre rayên me

Waqa em ji hev kaş kirîye

Hur bîye ser û çavên me

Wax, wax, wax, gundîyê me!

 

Gundo, gundo, gundê me

Gundo, gundo, gundîyê me

Dora xwendinê unîvesita û fakulte

Ew jî min û te re çi

Vaye li Îzmîrê, Anqerê, Îstanbolê Maltepe

Zarê tirka sibê terin mektebê, êvarê tên mala xwe

Xanîyên xwe bi kîrayê didin me

Mesref dibe mesrefa min û te

Wax, wax, wax, gundîyê me!

 

Gundo, gundo, gundê me

Gundo, gundo, gundîyê me

Payîz e, berfê girtî rê û dirbê me

Anayase qanunî qirederan nade me

Nexweşek me hebe tawig dibe jîpa me

Îşê gayan bavokê min û te

Wax, wax, wax, gundîyê me!

 

Gundo, gundo, gundê me

Gundo, gundo, gundîyê me

Dertlî Dewrêş hemû tiştan dibîne

Erbeqan royêk kevira temelê cîyêk datîne

Elezîzê virda, me nabîne

Bi nimêca ortê cadê, me dixapîne

Wax wax, wax, gundîyê me!

 

Dewrêş Baba, rewşa miletî ya welat ra barkerdene kî nîya ano re ziwan:

 

Mi va ez ama ke ti çê de nîya

Marumê ez ama ke ti çê de nîya

Ondêr kozmagê bonî mi ser ro fetelîya

Kamax hewnê şewan ro mi heremîya

De dilo hayê, dilo hayê!

Çito her juyê ma nîşto re cayê?

 

Sure êna çiqas serdin a

Marumê sure êna çiqas serdin a

Qarşê yara mi mebe, birîndar a zaf derîn a

Henî ke jan dana, zê vara payîzî serdin a

De dilo hayê, dilo hayê!

Çito her juyê ma nîşto re cayê?

 

Mi va sure êna sura pakayî

Marumê va êno vayê pakayî

Şana ma, zê qirşanê payîzî kerdî vilayî

Jubînî ra visnayî lac û pî, wa û birayî

De dilo hayê, dilo hayê!

Çito her juyê ma nîşto re cayê?

 

Mi va, va êno vayê vart û vare

Marumê va êno vayê vart û vare

Ondera sura serdine şanena pelanê dare

Vanê emser qewmê ma nêşîyo ware

De dilo hayê, dilo hayê!

Çito her juyê ma nîşto re cayê?

 

Tayê ma şîyê şehera, tayê ma şîyê qeza

Tayê ma şîyê dewa, tayê ma şîyê mezra

Waxto ke meyîtê ma bibo, çimê ma nêgineno re ceneza

De dilo hayê, dilo hayê!

Çito her juyê ma nîşto re cayê?

 

Mi va sure êna sura vareşî

Ondera sura serdine şanena her kesî

Derdê kamî çîn ê, şorê lêweyê Baba Dewrêşî

De dilo hayê, dilo hayê!

Çito her juyê ma nîşto re cayê?

 

Eke dewî ameyî vêşnayene, pes û dewarî ameyî talankerdene, tayê çare şarîstananê Tirkîye de vînenê. Kata? Îzmîr, Enqera, Îstanbul, Edena... Şîyena ê cayan çareserkerden a? Ney! Problemê banan, cayê kar û gureyî vinîtene kî, henî asan nîyê. Dewrêş Baba kî, fênda zaf kesan kerdanê dewlete ra nesîbê xo gureto. O kî, fênda zafîne çare edi Îzmîr de cêreno. Dewrêş, bi lawika "Çarşemeyî" çi hêketî êne re sereyê xo ser, înan toreyêde eşkera ano re ziwan:

 

Mi va, derd êno derdî ser de

Mi xo rê di çimî viraştî, na dere de

Ju şarêde ma bî, „taniş“ bî

Va „Mamela bonanê xo, mi ser ro verde“

Mi va „Çi çax?“

Va „Ya na sêşeme, ya na carşeme“

Ax çarşeme, çarşeme, ti madax bê çarşeme!

 

Rojî şî, hefteyî şî, bî xêlê zeman

Çarşemeyî dest eman ha eleman

Mi va „To mamela bona se kerde?“

Va „Kulî bîyo temam“

Ma ti key ana?

Va „Ya na sêşeme, ya na çarşeme“

Ax çarşeme, çarşeme, ti mêrat bê çarşeme!

 

Ondêro çarşeme bî roja hat û natî

Wisar ma ser ro ame, şarî kemerî eştî ci, bonî viraştî

Xebere dê Lacêşuyanî (16), ê qewatî

Pêro sebebê mi çarşeme

Ax çarşeme, çarşeme, ti ondêr bê çarşeme!

 

Tirkî reîsê ma ra vanê „Lacêşuyanî“

Ê kutikî verdayî ma, bê dîn û bê îmanî

Ma ser ro bî axirê zemanî

Pêro sebebê mi çarşeme

Ax çarşeme, çarşeme, ti madax bê çarşeme!

 

Kutika zomp guret, qorê dîwarî şikit, berd hatanî sere

Bî çatî ro, çatî xij bî, şî dere

Kiremîtî ser ro kerdî zê zilb û wele

Pêro sebebê mi çarşeme

Ax çarşeme, çarşeme, ti madax bê çarşeme!

 

Şan o, va êno, cênîya va „Se lemba tafî?

Domanî berbenê, cayê dîna kotî rafî?“

Şewe şîye astareyî ma ser ro bî zafî

Pêro sebebê mi çarşeme

Ax çarşeme, çarşeme, ti ondêr bê çarşeme!

 

Dinya kamaxe bîye tung û tarîye

Serê holika kemerine, mi bi naylon kerd sîye

Vayî da piro, bîye şirpîn û nalîye

Şirpîna naylonî, hatanî mala bîne şîye

Pêro sebebê mi çarşeme

Ax çarşeme, çarşeme, ti madax bê çarşeme!

 

Qudrê Îlahî ra, varê na şîlîye

Her heba ondêre qasê balîye

Têrmaşe dês û dîwaran ro neqetîye

Pêro sebebê mi çarşeme

Ax çarşeme, çarşeme, ti mêrat bê çarşeme!

 

Kewta wertê cila, tenê xilmaş bîya

Ondêro suyax tev ra dîwarî şeqetîya

Gina qafika mi ser ro, pijikîya

Pêro sebebê mi çarşeme

Ax çarşeme, çarşeme, ti kamax bê çarşeme!

 

No çarşeme çik o? Her kes zano ke Mûs(17) o

Kam ke nêzano wa bimûso

Ondera zure dişmenê heq a, hem meslego pîs o

Pêro sebebê mi çarşeme

Ax çarşeme, carşeme, ti madax bê çarşeme!

 

Ondêro çarşeme bî roja hat û natî

Fîştî re xo ver berdî, desûponc magnatî

Mi va, ez xebere bidî kulî welatî

Êndî kes mepoco xaşilanê Qereçarşemeyê Martî

Pêro sebebê mi çarşeme

Ax çarşeme, çarşeme, ti ondêr bê çarşeme!

 

Cênîya domanî kerdî virana xo, domana rê lorna

Mi qayt kerd ke yawaş yawaş varna

A esna de Dewrêş Baba xêlê dajna

Pêro sebebê mi çarşeme

Ax çarşeme, çarşeme, ti madax bê çarşeme!

 

Welatî ra durîkewtene gelê zor a. Ewro bi mîlyonan şarê ma, bi zor herdê pî û kalikan ra bîyo nefî, bi hezaran kîlometre durî kewto. Dewrêş Baba, hesretmendena welatî kî, bi no şêwe ano re ziwan:

 

Mi va, nalet şoro topraxa Yunanî(18)

Te de ne estê gêrçegî ne estê zîyarî

Kewto re mi virî, welatê baw û kalî

Mi va nesîb bo, to ser de bêrî, bêrî

Mi va şopê welatî ser de bêrî, bêrî

 

Mi va welat durî yo, peyê xêlê koyan o

Kes bi derdê zereyê kesî nêzano

Merdene peyê goşê ma der a, Heq bizano

Mi va nesîb bo, to ser de bêrî, bêrî

Mi va şopê welatî ser de bêrî, bêrî

 

Şorî Gestemerde mekanê Bimbarekî(19)

Şorî Keça(20), dîyarê hewşa verê dara nê Gerçegî

Şorî Goşkar, dîyarê hewşa verê kêleka Kalikî

Mi va nesîb bo, to ser de bêrî, bêrî

Mi va şopê welatî ser de bêrî, bêrî

 

Şorî dîyarê mexbera Hazir Babayî(21)

Ser ro êna, na sura vayî

Defêna ma şîme qurbanê Goşkar Babayî

Mi va nesîb bo, to ser de bêrî, bêrî

Mi va şopê welatî ser de bêrî, bêrî

 

Mi va bêrî şorî waranê diyarî

Cîranî benê top, seba qurbana şonê wertê malê şanî

Kewtê re mi virî, cîranê baw û kalî

Mi va nesîb bo, to ser de bêrî, bêrî

Mi va şopê welatî ser de bêrî, bêrî

 

Rojê nê rojê, çixirê ma kuwno re qebrista

Meyitê ma nanê re serê çar dara

Vanê „Dewrêş Baba bîyo meymanê mezela“

Mi va nesîb bo, to ser de bêrî, bêrî

Mi va şopê welatî ser de bêrî, bêrî

 

Herdlerzo ke 1966 de Gimgim de bî, bi hezaran kes binê xirban de merd. Şare ma bê çê, bê wayîr mend. Dewleta Tirkîye yardimê ejnebîyan nêda miletî û cirê çêyî kî nêviraştî. Şare ma yê Gimgimî ra tayên xo hona kî, binê baraqan de cuyîno. Dewrêş Babayî, hêketa herdlerzî bi kirdaskî nîya arda re ziwan:

 

Liminê liminê, liminê liminê!

Liminê liminê, wêy liminê!

De mi go Varto bû gola xwînê

Derdê sala îsal xwe daye ser vê bîrînê

Liminê liminê, liminê, liminê!

Derdê ternan û gencan ra heywax û hey liminê!

 

De mi go çi tifaq e, hatîye ser bêterê

Cenazê ter û cîwanan kişand va bêderê

Derdê sala îsalî mîna derba vê xençerê

Çer ku xwe bide ser dil û cîgerê

Liminê, liminê, liminê, liminê!

Derdê ternan û gencan ra heywax û hey liminê!

 

De min go depremek çê bû ha li van cîya

De min go xanî-manî hey liminê, tev ricîya

Bona ternan û gencan dar û kevir helîya

Liminê, liminê, liminê, liminê!

Derdê ternan û gencan ra hêywax û hêy liminê!

 

De min go depremek çê bû li Vartoyê wey liminê, nîvro şun da

De min go xanî-manî hilweşîya, ter û genc man di binda

Kula ternan û cîwanan, Rebîyo maye di dil da

Liminê, liminê, liminê, liminê!

Derdê ternan û gencan ra hêywax û hêy liminê!

 

De min go depremek çê bû li Vartoyê, depremek pir xedar e

De min go derdê taleban û mekteblîyane

Qelem û defterê gelek heban di mal de mane

Liminê, liminê, liminê, liminê!

Derdê ternan û gencan ra hêywax û hêy liminê!

 

De min go depremek çê bû li Vartoyê, dûman rabû li roelayê

Derdê Vartoyê wek derdê Ana Fadîmayê

De min go roja ku Şah Hüseyîn şehîd bû li Kerbelayê

Liminê, liminê, liminê, liminê!

Derdê ternan û gencan ra hêywax û hêy liminê!

 

Ma çekûyî tenya feqîrîye, belengazîye û zordarîye ser ro ênê gurenayene. Lêweyê nînan de, bengîtîye û şabîyene ser ro kî vajînê. Dewrêş Baba, bengîyîya di zerîyan nîya ano re ziwan:

 

Mi va Canê, Canê, melema mi Canî

Çimê to ke sîya, biruyê to qeytanî

Bêçikê to barî yê, zê qelema destê walîyê Erzinganî

Sirotê to ke sur ê, zê saya Gumişxanî

Mi va, nata şîya ke lewê panî

O lewê ma bî qirûqotik, kewt wertê der û cîranî

 

Ez cêr ro amêne, mi bi kardî darik taştê

To verê çêverî de, xo rê puçik viraştê

Erê Canê, aqilê mi ke no aqil bîyêne

Ez amêne, mi ti xo rê waştê

De Canê, Canê, melema mi Canê!

 

Bejna to ke rind a, zê qewexa serê tumî ya

Şar çi vano, vaco, mi rindîya to bi çimî dîya

Pîyê to dano bido, eke nêdano, bikuyo teselîya ma

Honde ke rayan ra ama, şîya, qor û qineste ra bîya

De Canê, Canê, melema mi Canê!

 

Germê perojî de, Cana mi nîşta ro sacî ver de

Nêzo, xedera çi vato, hêsra varnena sirotanê zerda ser de

Mi va „Lawo, şima ke cira bêzarê

Destê daye bice, zê şamîya merda mi rê tever de“

De Canê, Canê, mela mi Canê!

 

Canê mi va, aşme vecîya, bîya çila

Ez verê çêberê pîyê to de, bîya qila

Mi rê çêber bike ra

Sate nêbîyêne, kutikanê şima ez kerdê vila

De Canê, Canê, melema mi Canê!

 

Verê çêberê çêyê pîyê to de, çifte kemerî

Canê mi rê cêber rake, hona ke aşme kewta binê hewrî

Va „Çêyê ma seba to kerdê peyê çêberî dar û kemerî“

Mi va „Ti zere de bifetelîyê, ez teber ra, çi wele xo ro kerî?“

De Canê, Canê, melema mi Canê!

 

Ez şîya ke Cana mi çê de niya

Ondêr kozmagê bonî, mi ser ro fetelîya

Heşê mi ame, şî, ez gina waro

Sarê mi gina kuçika peye adirî ro, didanê mi şikîya

Ez şîya lêwê mela û şêxa, mi va „Gonîya didananê mi çik a?“

Va „Gonîya didananê to, Cana to bi xo ya“

De Canê, Canê, melema mi Canê!

 

Va ke „Wa bo, wa bo, mîrê mi wa bo

Mîrê mi bêro, verê çêberê ma de peya bo

Ronênîya koreke mîrê xo rê pocî, wa îşta mîrê mi yabo

Di zereyî ke jubînî ra haştî bê, wa emşo nêbo, şewêna bo.“

De Canê, Canê, melema mi Canê!

 

Dewrêş Baba, lawikêde bîne de, ancî di zerîyan nîya ano re ziwan:

 

Rinda mi ame bonî ser de

Gula mi ame bonî ser de

Puçik virazena, di xo ver de

Kam ke wertê ma de şeytanênî keno

Hard bilerzo, bon bêro ser de

Ax welat, welat, welat, welat

Derdê to ra, mîyanê mi bî di qat

 

Gula mi, porê xo munito

Rinda mi, porê xo munito

Gulê Heq bo, zerîya mi kota to

Seba rindekîya to ra

Çemê Goşkarî vindeto

Çemê Muzirî vindeto

 

Gula mi, mal ame, malê perojî

Rinda mi, mal ame, malê perojî

Mal şanito vêrê verojî

Xizirî miradê ma bikerdêne

Qe kî emrê ma bibîyêne hîrê rojî

 

Gula mi, mal ame bêrîye

Rinda mi, mal ame bêrîye

Gula mi, helba şitî şanita hetê sîye

Xo rê hêdî şîya verindîye

Mi va, ez çîyê vana ti memiradîye

 

 

Dewrêş Babayî ra çend çekûyên bînî:

 

Çi şivano hoke hoke

Berê pezê xwe berjorke

Dibên delalîka dilê te nêxweş e

Xwedê şîfa û xêr ke

Eman eman, ez birîndar im.

***

Gimgim persena çiftê rayî

Heq kula xo bikero çêyê hukmatê nikayî

Her û kutikî ma ser ro kerdê axayî

Eman eman, şîwar ez im.

***

Koyê ma persena bine hênî

Pa çerenê cin û pêrî

Xezila ez bibîyêne şuyane

Ti bibîyêne serbêrî

Eman eman, ez birîndar a.

***

Koyê Mama Xatune persena, Koyê Hortî

Mi sond werdo, ne şona Têrcan, ne şona Kortî

Kam ke mabeynê di cana de şêytanîye keno

Veco firingzametî, derdo kotî

***

To sare ra temezîya keske

Misînê xo bice, şo hênîyê binê dewe

Awe bîya mi dest ke

Waxto zerîya to est a, vace „Zerîya mi est a“

Waxto ke zerîya to çîn a, vace „Zerîya mi çîn a.“

Çand qesanê pîsan, mabeynê mi û xo ke

 

Dewrêş Baba, wazeno ke turîst bêro Almanya. Gelê hêketî êne re eyî ser de. Na hêketa xo bi lawika "Çeqelî" ano re ziwan:

 

Henî zerê mi de şewerîya

Mi va „Şorî wertê qewmê ma yê Almanîya“

Mi serê xo guret, çêyê xo ra vecîya

Şîya nêşîya, şansê mi nêşuxulîya

Raştê polosê çeqelî bîya

Derdê to çeqelî Çeqel, kula to çeqelî Çeqel!

 

Alîeskerî va „Dêwuzê to çiqa ro?“

Mi va „Ponsê marqê gawiran o“

Va „Dêwuzê to şenik o, tersen ke to yaçarno“

Însanlix namina ponsê marq da mi, va, nêbo pêrîşano

Mi çi zana, ponsê marq, Çeqelî rê beno tîkano

Çeqel, mi qaçaxçî zano

Derdê to çeqelî Çeqel, kula to çeqelî Çeqel!

 

Çeqelî, pasaportê ma guretî, araştirmiş kerdî

Mi ra tayê çîyî pers kerdî

Mi zon nêzana, ti bê dîyarê mi û nê derdî

Mi bêçîkê xo Çeqelî re ardî, berdî

Cirê bi bêçikan tarîf kerdî

Derdê to çeqelî Çeqel, kula to çeqelî Çeqel!

 

Çeqelî, perê mi guretî, kerdî sayî

Mi de perê zêde vecîyayî

Sarê xo hejna, çimê xo yê jengî tadayî

Soxukdamga kerde destê xo, mi îdîa kerde, va „Nayîn nayî!“

Mi dawa Çeqelî dê Îsayê rohelayî

Belko Çeqelî bikero raştê belayî

Derdê to çeqelî Çeqel, kula to çeqelî Çeqel!

 

Ti teze bê dîyarê min û nê derda

Çeqelî ez eşta nezaret, heşt-new saatî tede verda

Leyrê kutikî, ju cixare cêbê mi de nêverda

Derdê to çeqelî Çeqel, kula to çeqelî Çeqel!

 

Edi kamaxê nezaretî de bîhngirtî bîya

Teselîya mi kewte, lingan ser ro ama, şîya

Hêbetan ra, bira bira araq de fatasîya

Vêşanîye ra bira bira zerê mi xewerîya

Mi bêçike nê re zîl, juyê herîşhajhajik çêber de vecîya

Mi be dest îşaret kerd „Ebi peranê mi, tayê non mi rê bîya.“

Leyrê kutikî lew verda ro, mûrizîya

Derdê to çeqelî Çeqel, kula to çeqelî Çeqel!

 

Kamaxê nezaretî de menda îkîndîyê şanî

Hêketa mi, bîye hêketa Welîyê Feqî Silemanî

Dewrêşo feqîr, peyser rûşna Yeşilkoy Hewaalanî

Ayê Çeqelî, naletî şoro ewrayê Çeqelî

Derdê to çeqelî Çeqel, kula to çeqelî Çeqel!

 

Dewrêş Baba, turîst ke êno Almanya, nasêde eyî, xo cira dano we, nêşono eyî nêvîneno. Na yewe ginena re cîgeranê eyî ro. Na hêketa xo, bi kirdaskî nîya ano re ziwan:

 

Gelo yema çima awha bû?

Sal û zeman çiqas xirab bû

Tu çuyî Almanya, bona çend qurişan

Dostîya min û xwe poşman bû.

 

Tê bîra te, ez şivan bûm, tu golikvan bû

Em her du li ber sur û serma bû

Goreyên me qetîya bû, em pêxwas bû

Ecêba Xwedê, tu dibê „Ez te nas nakim“

 

Em salek çun deşta Muşê, tirpan çinîya

Etacîya dinyaligê, me neqedîya

Wê payîzê, em hevra westîya

Heyan Gamêşqiran qedîya

Ecêba Xwedê, tu dibê „Ez te nas nakim“

 

Tê bîra te, havînê golikan moz kir

Xwelî li ser piştîya xwe qîloz kir

Gava tu digîrîya, hêsîrên çavê te gilor kir

Ecêba Xwedê, tu dibê „Ez te nas nakim“

 

Ez û te dostê hev û du bû

Li ser maseyek mîna du bira bû

Teze du salê te temam bû

Ecêba Xwedê, tu dibê „Ez te nas nakim“

 

Şeref rind e, vîjdan tiştek baş e

Bo çend qurişan, dilê xwe neke waswase

En sonîye de, çend mêtro kiras e

Hîkmeta Xwedê, tu dibê „Te nas nakim“

 

Salek em çûn vîlayetê bo qezenc û îşê

Çend şevan, em man li Xana Teter(22) li vîlayeta Muşê

Tê bîra te, banga me dikir, digot „Boş kîşî“

Ecêba Xwedê, tu dibê „Te nas nakim“

 

Salek ez honaz bûm, tu boçikçî

Nîvroya me dereng ket, em çiqas bûn birçî

Wê danê êvarê, tu jî me re bûyî suçî

Ecêba Xwedê, tu dibê „Te nas nakim“

 

Bi qirawetê nebe guvenê, vaye li hustîyê bîrîncî sinifê de heye

Mirov bi fotêr, du fotêran nabe însane

Şeref û vîjdan tacê hemûyan e

Ecêba Xwedê, tu dibê „Te nas nakim!“

 

Dewrêş Baba dibe „Ya Rebî!“

Tu îmana xwe ji me negrî

Tu çûyî Almanya, bo çend qurişan, dostîya min û xwe birî

Ecêba Xwedê, tu dibê „Te nas nakim!“

 

Çeko Kocadag

------------------

 1) No nûs reya verî edi rojnameya Azadîye de, bi îmza mi ya Endam Ronasî nêmecet, peyco kovara Vateyî (hûmar 3/1998) de neşr bî.

2) Nameyê Nazmîye yo

3) Nameyê dewa Gulabî Axayî ya

4) Tirka nameyê qeza vûrno, kerdo „Çayîrlî“ û girêdayeyê Erzinganî ya. Mose, nameyê xo ko ra cêna

5) Nameyê dewa Kurêşî yo. Gîredayeyê Depî (Qereqoçan) ya.

6) Mabeynê Pilemûrîye û Erzinganî de Çemê Pîlî (Qarasu) ser ro, nameyê pirdî yo.

7) Goşkar/Gimgim de nameyê zîyarêde namedar a

8) Dewêde Gimgimî ya, û giredayeyê nahîya Wistikra Pîle (Çaylar) ya

9) Dêrsim de, mabeynê Iksorî û Zêle de ko yo.

10) Dereyê Laçî, cawarê Demenan ra zêno, û binê Iskorî de têkilê Çemê Muzirî beno

11) Verê Dereyê Laçî de nameyê cayê yo. Êno maneya bereketî û ganîyî.

12) Mintiqa Pilemûrîye de, nameyê dewa Xelîl Axayî yo

13) Çêyê Sosin Begî ra „Mîr“ vajîno.

14) Mabeynê Têrcanî û Pilemûrîye de Koyê Baxirî ser ro nameyê zîyare yo.

15) Nameyê karesole/cayê sole yo.

16) Qesta eyî, reîse Çîglî/Izmîrî „Çobanoxlu“ yo.

17) Kovike/Gimgim ra nameyê mordemî yo

18) Qesta Baba Dewrêşî, Îzmîr o.

19) Gestemerde/Gimgim de (dewa mi) bonê Alî Axayî yo kan de zîyara Weyselqiranî ya

20) Keça/Gimgim de zîyara Çadir Babayî ya û viranê awa serdine çunde ra vecîna

21) Gestemerde/Gimgim de nameyê zîyare yo. Dewên dormeyî her sere şonê ser, qûrbanan sere birnenê

22) Muş de nameyê yew xanî bîyo. Nika çîn o.

 

Çeko Kocadag

(Nîgar: Gülşeker Kocadag)

 

Vûrnayena peyêne : Yewşeme, 28 Çeloqij 2014 20:40
Nê kategorî ra ê bînî: REXNEVÎN -1 »

Rawe binûsne

Ganî cayên (*) astareyinî biêrê degirewtene. Destûrê HTML-Kodî est o.

© Kirmanckî Online | 2009

Top Desktop version