Kirmanckî Online

Switch to desktop Register Login

Kali Ağa ve Hüseyin Ağa'nın İdam Kararı -1925

Şark İstiklal Mahkemesi iki yıla yakın bir zaman zarfında Diyarbekir, Elazığ, Urfa ve Malatyat’da toplam 5022 kişi yargıladı. 435 kişi idam cezasına çarpıtıldı. Sürgünler... Lolan aşireti ileri gelenlerinden Kali Ağa ve Hüseyin Ağa’nın 26 Kasım 1925 Elazığ'da sözkonusu mahkemenin isyan, gasp vs. gerekçeleriyle verilen idam kararı aşağıdadır. Parantez içi yazılar ve altı çizimler bize aittir. –Kirmanckî Onlıne

***

DOSYA NO: 85
İLÂM NO: 148
D. 20/148


REİS: Hacim Muhiddin Beyefendi
AZÂ: Lütfi Müfid Beyefendi
AZÂ: Ali Saib Beyefendi

 

HÜLÂSA-İ KARAR:

Harekât-ı isyaniyye ile alakadar olmak ve cebren gasb ve sirkat ve katl-i eşhâs ve cerb ve tatil-i uzuv maddelerinde dolayı maznununaleyh olup mevkuf bulunun Varto’nun Kalınçiç(Qilçixe) karyesinden 62 yaşında rençber İsmail Ağa (Îsmaîlê Seyîdxanî)bin HüseyinSeyyid Han ve Kestemerah (Gestemerde) karyesinden rençber 61 yaşında Kali Ağa bin Ali (Ali Ağa) ve Keçân karyesinden 100 (65) rençber Kürdiz Hüseyin (Wisên Axayê Qeracêre) bin Ali haklarında tevhid-i ceraim kaide-i kanuniyyesine tevfikan icra kılınan muhakeme-i vivahiyye neticesinde: Maznununaleyhimden merkumundan Kali Ağa bin Ali ve

Kürdiz Hüseyin bin Ali’nin, Türk memleketinin bir kısmını idâre-i Hükümetten çıkararak müstakil bir hükümet tesis ve teşkil etmek hülyası ile vücuda getirilen Şark hadise-i isyaniyyesine bilfiil iştirak ile usât-ı bağiyyenin Varto havalisinde gaye-i iftirâkcuyanelerini te’min için icra-yı faaliyet ettikleri zamanda kendileri ile fiilen teşrik-i mesaî ederek onların harekât-ı şekavetkâranelerini idâd ve tesis eyledikleri gibi, bundan maada mukaddemen de bittehevvür katl, bilcebir leylen sirkat ve müsellehan gasb ve cerh ve tatil-i uzuv ve bittaammüd katl-i eşhas ef’alinden dolayı mahaki-i Adliyye tarafından muhakemeleri bil-icra sübût-u cürümlerine mebni suvera-i muhtelife ile gıyaben mahkûm oldukları kendilerinin huzur-u mahkemede müevvelen mesbuk ikrar ve itirafatı ve ita-yı hükme mezun hey’at-ı adliye huzurunda muhallefen müstemi suhud-u müteaddidenin ifadat ve îhbarâtı ve meyân-ı evrakta mevcud beş kıt’a muhakemat-ı gıyabiyye zabıtnameleri ve zabıt varakası ve mühimmü’l-müfad mektep ile evrak-ı saire-i davâ münderecat-i umumiyyesinden mütehassıl kanaat ve karain-i katı’a delâil ve emâratı ile mertebe-i sübûta vasıl ve ol suretle kanaat-ı vicdaniyye hâsıl olduğundan mekuman Kali Ağa bin Ali ve Kürdiz Hüseyin bin Ali’nin ol vech ıle ef’al-i mezkûrenin failleri ve Türk Vatanı’nı parçalamak ve müstakil bir Kürt Hükümeti teşkil etmek emeli ile vukua getirilen, hadise-i ihtilâliyyenin hemfiilleri olmak üzere mücrimiyetlerine ve diğer maznununaleyh İamail Ağa bin Hüseyin Seyyid Han’ın gerçi Varto’ya bilfürûd re’isü’l usât Şeyh Said’in damadı maslub Şeyh Abdullah ile ve diğer usât efrad ve rüesası ile temasta bulunduğu anlaşılmakta ise de işbu temasın gaye-i isyan ve ihtilâli ihzar ve teshil ve te’min gibi memnu’ gayelere müteveccüh olduğu ve bil-ihtiyar Varto’ya geldiği hakkında kanaat-ı vicdaniyye husulüne kâfi edille ve emârat-ı kat’iyye tahassul edememiş ve bu itibarla hareket-i vakıası müstelzimüi mücazat-ı ahvâlden görülememiş olduğundan onun adem-i mes’uliyetine ve sebeb-i ahardan dolayı mevkuf bulunmadığı taktirde ihlâ-yı sebiline vicahen ve müttefikan karar verildi.

 


26 Teşrinisani 1341 ve 1343

İmza        İmza       İmza

 

Cihetüi cezaiyesi hakkında dahi müzakere-i keyfiyet olundukta: Tevhid-i ceraim kaide-i kanuniyyesine Tevfîkan muhakemeleri bil-icra ceraim-i muhtelifeden mücrimiyetleri karargir olan merkuman Kali Ağa bin Ali ve Kürdiz Hüseyin bin Ali!nin mâ-bihi’t-tecrimleri olan ef’al-i cürmüyye meyânında azam cürüm olan ihtilâl-i ahirde hemfiil olmak cürmünden dolayı hareketlerine temas eden Kanun-u Ceza’nın 45’inci Maddesinin hemfiillere müteferri fıkra-i mahsusası delaletiyle kanun-u mezk’urun 1’inci babının 1’inci faslına müzeyyel madde-i kanuniyye ahkâmına tevfikan idamlarına kezalik vicahen ve müttefikan karar verilerek usul-ü tefhim icra ve meta-i kanun kıraat ve inbâ olundu.


26 Teşrinisani 1342 ve 1343

İmza          İmza       İmza

 

(Kaynak: Akyürekli Mahmut, 1925 Diyarbakır-Elazığ Yargılamaları / Gerekçe ve Hükümleriyle Şark İstiklal Mahkemesi Kararları-1, Nûbihar,2014, İstanbul, s. 446-447,)

 

***

Sözlük

Bilfiil

bizzat, yaparak

 Cebren

zorla

Ceraim

suçlar

Cürüm

kabaht, kanun hilafına hareket

Ef’âl

fiiller, işler

Eşhâs

kişiler

Hülya

hayal

Idâd

hazırlama, geliştirme

Ihlâ

boş bırakmak, bırakmak

Ihzar

hazırlamak, huzura getirmek

Iştirak

ortak olmak, katılım

Karye

köy

Maslub

asılarak idam edilmiş

Maznun

zanlı

Memnu

yasak, menedilmiş

Merkum

adı geçen, anılan

Mevkuf

tutuklu

Mezkûr

zikredilen, belirtilen

Mücrim

suçlu

Mustakil

başımsız

Müteveccüh

dönük, yönelik

Rençber

çiftçi

Rüesa

reisler, başkanlar

Şark

doğu

Şekavet

haydutluk, eşkıyalık

Sirkat

hırsızlık

Tecrim

cezalandırma, cürüm isnad etme

Teshil

kolaylaştırma

Teşrik

iştirak ettirme, ortak etme

Tevfıkan

uygun olarak, uyarak

Usat

asiler

Uzuv

organ

Vech

sebeb

 

Kirmanckî Online

 

Vûrnayena peyêne : Pancpşeme, 03 Nîsane 2014 10:51

Rawe binûsne

Ganî cayên (*) astareyinî biêrê degirewtene. Destûrê HTML-Kodî est o.

© Kirmanckî Online | 2009

Top Desktop version