Kirmanckî Online

Switch to desktop Register Login

Hasan Hayrı Bey'in idam kararı

Şark İstiklal Mahkemesi iki yıla yakın bir zaman zarfında Diyarbekir, Elazığ, Urfa ve Malatyat’da toplam 5022 kişi yargıladı. 435 kişi idam cezasına çarpıtıldı.

Katliamlar, zindanlar, sürgünler... Dersim Mebusu Hasan Hayri Bey’ de “Türk Vatanı’nın Vilâyat Şarkiye aksamından bir kısım-ı mühimminin Anavatan’dan tefrik ve mustakil bir Kürdistan Hükümeti teşkil ve te’sis etmek...“ gerekçesiyle 22 Kasım 1925’de Elazığ'da sözkonusu mahkemenin idam kararı (muhtemelen 23-11-1925‘de cezası infaz edildi) aşağıdadır. Altı çizimler bize aittir. -Kirmanckî Onlıne

***

 

DOSYA NO: 317

İLÂM NO: 145

D. 19/145


(Hey’et-i sabıka)

HÜLÂSA-İ KARAR:

Hadise-i isyaniyyede suvar-i muhtelife ile lakadar oldukları iddiası ile maznununaleyhim ve mevkuf Dersim Mebus-u Sabıkı mütekaid Binbaşı Dersimli Hüseyin (Hasan) Hayri Bey bin Murtaza ve Dersim eşfarindan Hozatlı 45 yaşında Hozatlı Celalzâde Mehmed Galib Efendi bin Hıdır ve sabık Dersim Mebuslarından Hozatlı 40 yaşında Mazgirt Müdde-i Umumî-i Sabıkı Abdulhak Tevfik Efendi bin Veli ve Dersim esnafından Hozatlı 42 yaşında Veli Ağa bin İbiş ve Dersim’in Tavram karyesinde 65 yaşında rençber Ali Efendi bin Ateş ve Hozatlı sabık hapishane Müdürü Ali Rıza Efendi bin Hasan ve biraderi İbrahim Çavuş bin Hasan ve Belediye Reis-i Sabıkı Hozatlı 45 yaşında Seyyid Sabit Efendi bin Hüseyin Efendi, haklarında icra kılınan tedkikat ve muhakemat neticesinde maznununaleyhimden Hasan Hayri Bey bin Murtaza Bey, Türk memleketinin vilâyat-ı Şarkiyyesi meyânında bulunan bazı aksamını Anavatan’dan tefrik ederek müstakil bir Kürt Hükümeti teşkil ve te’sis etmek amâl-i hainane ve iftirakcuyanesiyle vukua getirilen Şark hadise-i isyaniyesini amil ve mürettiblerinden bulunan reisü’l-usat Şeyh Said tarafından Elaziz Cephe Kumandanlığına tayin edilen usât sergerlerinde maslub Şeyh Şerif’i (Hüseyin’i) karyesindeki hanesine kabul ile misafir ettiği ve kendisi ile vilayet merkezi olan Elaziz’e kadar gelerek müteaddid defalar odasına girip çıktığı ve Elaziz’de mevcud ileri gelen eşhasın isimlerini şeyh-i merkum Şerif’e haber verdiği ve Dersim rüesâ-yı sairini tahrik ve bu suretle aşairi müsellehan kıyam ettirerek daire-i ihtilâle idhal için Şeyh Şerif ile birlikte müşterek imza ile Dersim eşrafından diğer maznununaleyh Celâlzade Mehmed Galib Efendiye hitaben telgraf keşide ve mumâileyh Mehmed Galib Efendi’nin dahi mezkûr tekgrafı aşnir rüesâsına tamim ve tebliğ etmek suretiyle dâire-i isyanın teşeddüd ve tevessüüne amil ve müessir oldukları kendilerinin huzur-u mahkemede sebk eden ikrar ve itirafatı ve şuhudun maalkasem mazbut ifadat ihbaratı ve meyan-ı evraka mevcut salifü’l-beyan (Hasan Hayri ve Elaziz Cephe Kumandanı Şeyh Mehmet Şerif) imza-yı müşterekeleri ile mumzi telgrafname ve müphemü’l-müfad mekatib-i müteaddide ve fezlekeler ve evrak-ı tahkikiyyesine münderecat-ı umumiyye-i delâil ve emârati ilemertebe-i bedahete vasıl ve ol suretle kannat-ı vicdaniye hâsıl olduğundan, mumâîleyh Hasan Hayri ve Mehmed Galib Efendilerin ol vech ile yani Türk Vatanı’nın Vilâyat Şarkiye aksamından bir kısım-ı mühimminin Anavatan’dan tefrik ve mustakil bir Kürdistan Hükümeti teşkil ve te’sis etmek makasıdı-ı leim’anesi ile vücuda getirilen Şark hadise-i ihtlâliyesinde hemfiil olmak üzere mücrimiyetlerine ve diğer maznununaleyhim Mazgirt Müdde-i Umumisi Abdülhak Tevfik Efendi ve Dersim esnafından Veli Ağa ve Ali Efendi bin Ateş ve sabık hapishane müdürü Ali Efendi ve biraderi İbrahim ve Belediye Reis-i Sabıkı Seyyid Sabit Efendilerin dahi kavanin ve nizamat-ı devlete mugayir ve halkı isyana teşvik ve tahrik-amiz surette suver-i muhtelife ile ahaliye telkinat-ı muzırrada bulundukları zabıt varakaları ve şehadat ve evraküı münderecat-ı umumiyyesinden mütehassıl delâil ile sabit olduüundan mumâileyhimin dahi ol suretle cünha mürtekibi olmak üzere failiyetlerine vicahen ve müttefikan karar verildi.

22 Teşrinisani 1341 ve 1343

İmza                İmza

Cihet-i cezaiyeleri hakkında dahi müzakereüi keyfiyet olundukta: Mücrimiyetleri karargir olan mumaileyhima Hsan Hayri ve Mehmed Galib Efendilerin harekât-ı vakıalarına tevafuk eden Kanun-u Ceza’nın 45’inci Maddesinin hemfiilere müteferri fıkra-i mahsusası delaletiyle mâ-bihi-in tacrimleri olan fiiliyat-ı aslinin temas ettiği kanun-u mezkûrun 1’inci babının 1’inci faslının zeyl-ı ahiri ahkâmına tevfikan idamlarına ve diğer maznununaleyhim Abdülhak Tevfik ve Veli Ağa ve Ali Efendi bin Ateş ve hapishane müdür-ü sabıkı Ali Efendi ve biraderi İbrahim ve Belediye Reis-i Sabıkı Seyyid Sabit Efendiler dahi hareketlerine temas eden muaddel Ceza Kanunu’un 64’inci maddesine müzeyyel madde-i kanuniyye hükmüne tatbikan bidayet-i tarih-i tevkiflerinden itibaren seziker mâh müddetle hapislerine ve mevhuf kaldıkları müddetin müddet-i mahkümiyetlerine nazaran Kanun’u Ceza’nın 13’üncü ve 14’üncü maddeleri mucibince ikmal-i müddet-i mahkümiyetten sonra mahkümietlerini ikmale tabi oldukları vilayet hâricine çıkmamak üzere zabıtaca nezaret altına alınmalarına ve bunlardan Tevfik Efendi ile Bakkal Veli Çavuşun Mersin ve Seyyid Sabit ve Ali bin Ateş’in Edirne vehapishane müdür-i sabık-ı mahkümiyet eylemelerine, kezalik vicahen ve müttefikan karar verildi.

22 Teşrinisani 1341 ve 1343

İmza                İmza

 

(Akyürekli Mahmut, 1925 Diyarbakır-Elazığ Yargılamaları / Gerekçe ve Hükümleriyle Şark İstiklal Mahkemesi Kararları-1, Nûbihar,2014, İstanbul, s. 442-443-444,)

 

Kirmanckî Onlıne

Vûrnayena peyêne : Pancpşeme, 10 Nîsane 2014 11:30

Rawe binûsne

Ganî cayên (*) astareyinî biêrê degirewtene. Destûrê HTML-Kodî est o.

© Kirmanckî Online | 2009

Top Desktop version