Kirmanckî Online

Switch to desktop Register Login

Çekûyan de hemvenginîye (Kelimelerde sesteşlik)

  • Nûskar  Çeko Kocadag

Edi kirmanckî de, (her çiqas ke tenê vengan de “ç, k, p, r, t, x”  ferqa sertîye û nermîye bibo kî) tayê çekûyî fênda jubînî ênê nûsnayene û vatene, hama cîya cîya maneyan der ê. Nînan ra Çekûyên Hemvenginî vajînê.

Nimune:

Aşme, şewle do bi werteyê Kovik û Gestemerde.“

„Karker, aşme de vîstûyew roje xebetîno.“

Alinca (cumle) yewine de „aşme“, maneya aşma rîyê asmenî yanê aşma zerde der a. Alinca diyine de „aşme“, maneya desûdi aşmanê sere ra yew aşme der a. Coka herdmîma çekûyên „aşme“ hemvengin ê.

 „Çay, bê şekir weş o.“

Çay berbena, çay jîbena.“

Alinca yewine de „çay“, maneya denê çayî û çayê şimitene der o. Alinca diyine de „çay“, maneya „çira, qey“  der o. Coka herdmîma çekûyên „çay“ hemvengin ê.

 

Çekûyanê hemvenginan ra nivşê:


Aşme
(ay)Aşme (ay dede)

Aşma zerde, şewle do bi werteyê Kovik û Gestemerde.“

„Kirmancîye de, aşma Çeleyî de vare bêhemd varêne.“

 

 Bare (konu)Bare/bêrî (koyunların sağıldığı yer)

“Na bare de fikrê min cîya yo.”

“Bêrîwanî, bare de malî doşenê.”

 

 

Biru (arazî de kaş)Biru/burî (çehre de kaş)

Astor, biruyê hêgayî de çereno.”

“Fîrînca, çimsîya û biruqeytan a.”

 

Can (can,cesed)  ↔ Can (ruh)

Canê Hesenî zaf sîs o.”

“Heyanî can min de bo, ez wo seba ziwan û kulturê kirmancan bixebetî.”

 

Cure (cure-çalgi)Cure (çeşit)

„Pîr Seydalî, rind cure cineno.“

“Dinya de cure cure însanî estê.“

 

Çare (alın)Çare (çare, çözüm)

Çareyê Gulîzare zaf girs o.”

“Pisporî nêweşîyan rê çare dos kenê.”

 

Çay (çay)Çay (neden. niye)

Çay, bê şekir weş o.“

Çay berbena, çay jîbena.“

 

Çele (ocak)Çele (mevsimlerde en sıcak veya soğuk dönem)

Çele, aşma sere yo verên o.”

“Germê çeleyê hamnanî, vaşan qijilneno.”

 

Çenge (köşe)Çenge (avuç)

“Kemera çengeyî giran a, cayê xo de.”

“Layik bi çenge awe şimeno.”

 

Dare (ağaç)Dare (idam sepası,idam)

“Çûçikan no bl gilê dare ra.”

“Dewlete, SEyîd Riza edi Xarpêt de eşt bi dare.”

 

Darû (ilaç)Darû (çare)

“Derd ke esto, darû kî esto.”

“Hemşîre, darûyê nêweşî dana bi ci.”

 

Dendike (çekirdek)Dendike (nüve)

“Honazî, zerdalîye teba denke werda.”

“Mêrik, dendike ra resto.”

 

Dîyar (üst)Dîyar (açık, ayan)

“Hesen şîyo bi dîyarê banî.”

“Hînî dîyar o ke, dewlete aştîye nêwazena.”

 

Hes/heş (ayı)Hes (sevgi)

Hes ke bî kokim, kudikî pê kaykenê.”

“Ê şima bibo hesê Mem û Zîne.”

 

Kal (ihtiyar)Kal (çig)

“Ganî mordem bi kalanê xo wayîr bivejîyo.”

“Goşt rind nêpêşo, kal o.”

 

Kalik (dede)Kalik (olmamış mısır)

Kalikê min newayê serî yo.”

“Gulîzare, kalikanê gilgilî pojena.”

 

Kata (nereye)Kata (gibi)

“Gulîzare, kata şona?.”

“Aye kerd kata Hesenî.”

 

Kewe (yeşil)Kewe (mawi)

“Saya keweye tirş a.”

“Hardo dewrêş, asmêno kewe.”

 

Kir (kel)  ↔ Kir (kısa)

“Mordemo bê por, kir o.”

“Şimşêr eşto re ci, goşo yew kir o.”

 

Koj (makara)  ↔ Koj (manda yavrusu)

Kojê têla çeqere, şîkîyo.”

“Medege za, koj ardo.”

 

Kone (sinsi)  ↔ Kone (kör-alet)

“Keso kone , çêyê mordemî de cila mordemî birneno.”

“Kardî bîya kone, nêbirnena.”

 

Mal (davar)Mal (mülk)

“Zexer, kutikê malî yo.”

“Zordestan çim verdo re malê ma.”

 

Mîr (bey)Mîr (hamur)

“Meke mîro meke, dişmenê to Xizir o.”

“Gulîzare mîr mîşte kerdo.”

 

Mîye (koyun)Mîye (kember)

“Vareka mîye, gocî nêbeno.”

“Qemikî judo de mîya sîyaye gureta.”

 

Mor (yılan)Mor (muhur)

Mor, pûnera xuye keno, pûne verê qula deyî de beno kewe.”

“Muxtarî, kaxita Hesenî mor nêkerda.”

 

Mûrîye (armut)Mûrîye (kıskançlık)

Mûrîya, weşe para heşe.”

“Hesen, Gulîzare de mûrîye keno.”

 

Nale (3 yaş.sığır)Nale (nal)

Nale za, golika beş arda.”

“Nalbend, mahîne nale keno.”

 

Paç (bez)Paç (öpücük)

“Fîrînca masa bi paç kerde pak.”

“Layikî waştîya xo ra paç guret.”

 

Pîl (büyük,iri)  ↔ Pîl (pil)

“Layik bîyo pîl.”

“Radyo de pîl çîno.”

 

Pûç (çürük)Pûç (çorap)

“Goza Hesenî pûç vejîye.”

“Tekê pûçê Gulîzare dirîyo.”

 

Qor (bacak)Qor (sıra, dizi)

“Dejê qorê nêweşî her ke şono, beno zêde.”

“Dês di qor viraşto.”

 

Qurç (çimdik)Qurç (yığın-taş)

“Layik şanit bi qurçan ver.”

“Kemera qurçî, şona bi qurçî ser.”

 

Raye (yol)Raye (inanç,din)

“Dergûş raye ra şono.”

“Hesen raye ra vejîyo.”

 

Roje (gün)Roje (oruç)

Roje, vîstûçar seatî ya.”

“Kirmancî, Xizir de roje gênê.”

 

Se/sed (yüz)Se (nasıl)

“Hesenî qapût bi se panote hêrîno.”

“Ez serwaxt nêbîya, to vat se.”

 

Sere (baş)Sere (yıl,sene)

“Gulîzare kila na re xo sere.”

“Yew sere desûdi aşmî ya.”

 

Tal (acı)  ↔ Tal (boş)

“Sayêre ra sayên talî mendê.”

“Oda meymanan de cayo tal nêmendo.”

 

Tam (tad)Tam (tam, bütün)

Tamê fekê min weş niyo.”

“Hesenî, dênê xo tam nêdo.”

 

Tar (yeşillik)Tar (tünek, kasnak)

Tarê helîzî, ron û hakan de virazîno.”

“Kergî tawle de tarî ser ro melis benê.”

 

Ton (yağ) Ton (ton-ağırlık)

“Goşt zaf tonin o.”

“Hesenî di ton komir hêrîno.”

 

Tuye (dut)Tuye (baykuş)

Tuye zaf şîrîn a.”

Tuye ke vaşûr de biwano, şîlîye varena.”

 

Xam (ham)Xam (yabancı)

“Pale xam bîyo.”

“Malimê mektebê dewe xam o.”

 

Xezal (gazel)Xezal (odun kömürü)

“Bizî xezalê daran wenê.”

 “Xezal kewto re awe ser.”

 

Zîl (filiz)  ↔ Zîl (zil)

“Pîyazî zîl do.”

Zîlê derse cinito.”

 

Zur (yalan)Zur (şaşı) ...

“Zureker bi zur o.”

“Layik çiman ra zur o.”

 

Çeko Kocadag

 

Vûrnayena peyêne : Çarşeme, 29 Nîsane 2015 15:08

Rawe binûsne

Ganî cayên (*) astareyinî biêrê degirewtene. Destûrê HTML-Kodî est o.

© Kirmanckî Online | 2009

Top Desktop version