Kirmanckî Online

Switch to desktop Register Login

Kozikê domanan; Punik

  • Nûskar  Wusêne Gestemerde

Wusênê Gestemerde: Her çîyî ra ravê, ez wazena ti kilmek xo ma rê bidê naskerdene.

Zahide: Nameyê mi Zahide Ergül, ez dewanê Gimgimî ra dewa Gomê Avdelan ra wa. Ez heyanî 5-6 sere dewe de menda. Yanê tayê şenik dewe êna mi vîrî. Gorê vatenanê pîyê mi, ma Dêrsim ra ameyîmê. Zonê ma zaf rindek o, û ez cira zaf hes kena. Ez wazena ke zonê xo naca kî qese bikerî. Çira qese mekerî? Zon, zonê mi no, ama kes nêverdano.

W.Gestemerde: Ti şîkîna ma rê sere de derheqê Pûnikî de tayê înformasîyon bidê û kirmanckî (zazakî) de maneya çekûya Pûnikî çik a?

Zahide: Ti maneya çekûya Pûnikî nêzana?

W. Gestemerde: Ez zana, feqet gere ti ma rê maneya çekûya Pûnikî vajê.

Zahide: Maneya Pûnikî, ma de vanê ya "to hona pûnikê xo nêviraşto", hem gorê însanan nameyê xo pûnik o, hem kî pûnikê teyr û turî kî est o. Coka mi name Pûnik na pira. Pûnik de gere desûpanc (15) domanî bibê. Hêya, nê bîyî, ama mi qeyda tayîne kerde pak. Çunke no der-dorê Pûnikî de zaf tirkî est ê. Tirkên ke şonê camîye, yanê tirkên ke duştê ma yê, ê bî. Mi kî domanê înan nêwaştî, biêrê Pûnik. Coka mi kî, qeyda înan Pûnik ra kerde pak.

W. Gestemerde: Na projeya Pûnikî se, çi taw vejîye werte û no fikrê kamî bî?

Zahide: Na mesela zaf giran û zafî kî derg a. Nêzana kotî ra dest bikerî ci? No fikrê mi bî. Ez tawo ke domane bîya, no fikir mi de bî. Mi kî waştêne, ke ez kî zê domananê bînan zonê xo qese bikerî, feqet kesî nêverdêne. Hetê ra maya mi hetê ra kî pîyê mi, qêrenê mi ser.

W. Gestemerde: Ma û pîyê to, qey nêverdêne ti Kirmanckî qese bikerê?

Zahide: Gereke ver bi mi nêvejîyenê, feqet pêro duştê mi vejîyayî, û nêverda ez zonê xo qese bikerî. No hewes nîya zereyê mi de mend.

W. Gestemerde: Yanê na axe zereyê to de hînî nimite mende, heyanî ke to na waştena xo arde ca?

Zahide: Hêya, mi na axe zereyê xo de nimitbî tê, û mi rê bîbî derd. Xora derdê mi zaf ê. No kî derdêde bîn bî. Nara kî mi vat, ez çi biwanî û çi mewanî. Xora wendişê mi kî dizdîya bî. Ma û pîyê mi nêverdêne ez şorî mekteb.

W. Gestemerde: Ma û pîyê to qey nêverdêne ti şorê mekteb? Gere Kurdanê Qizilbaşan de çîyêde nîyanên çîne bo.

Zahide: Ez naca Almanya de bîya pîle, û na weqete kî amê mi ser de. Hona kî ti vana, "nîya bîyo, nîya şîyo". Mi naca dest kerd bi mekteb. Yanê sinifa juyîne ra heyanî ke mi mektebê xo wend, û dîploma xo gurete.

W. Gestemerde: Werhasil to mektebê xo wend, xelesna. Wendişê to çinayî ser ro bî?

Zahide: Mi malimîye ser ro wend. Yanê ez malima domananê qijan a. Nara kî maya mi vat: "Ti qey nêşona, nêzewecîna? Ti çê de menda..." Mi kî cira vat: "Mi rehet raverdê, û mi hona mektebê xo nêxelesno, mektebê xo bixelesnî hona." Mi aye ra dime kî, veyveyê xo kerd. Xora aye ra dime kî, mêrikî nêverda ez çîyê bikerî.

W. Gestemerde: Domanê to est ê?

Zahide: Ju lajê mi est o.

W. Gestemerde: Lajê to, zonê ma zano?

Zahide: Verêndîye zanitê, feqet nika qese nêkeno. Her kes ‚zonê ma keno xirabin‘ vano. O kî êndî ‚No zonê ma nîyo, zonê cînganan o‘ vano.

W. Gestemerde: Amance û xizmeta Pûnikî çik a?

Zahide: Amance û xizmeta Pûnikî, ma gere însanan pêroyîne de bixebetîme. Însanên ke tenge der ê, gere ma înan raxelesnîme. Nika ma zonê xo kî kerdo xovîrî ra, ke ma nêzanîme qese bikerîme. Yanê xizmeta ma seba zonê ma ya. Nika çîyêde henên o ke ma gere bi zonê xo, xo bidîme naskerdene. Ê ma kî, ma nêşîkîme nika xo bidîme naskerdene. Ma ke vanîme "Ma zaza yîme" nara kî vanê, "zazayî kam ê?"

W. Gestemerde: Gorê to, ma qey nêşîkîme xo bidîme naskerdene?

Zahide: Pêro politîka ya. Wazenê ke zonî pêro vîndbêne, û wa ju zon bo. Se ke Amerîka vana "Gere pêro îngîlîzkî qese bikerê" hînî. Yanê polîtîka dewlet a, û ma asîmîle kerdîme. Ez hînî fam kena ke ma ravê zaf qewetin bîme, û nika kî coka ma kenê qij. Pîyê mi kî vano "Ma Tirkîye de hondê şîme esker, nîya kerd, hînî kerd… " seba kamî? Seba beyraqa Tirkîye.‘ O kî, coka vano "ma tirk îme", ez kî vana "ma tirkî nîyîme". Pîyê mi bîyo Tirk, birayên mi bîyê kurmanc, ê vanê "ma kurd îme".

W. Gestemerde: Ma ti nêvana çi?

Zahide: Ez kî vana, ez zaza wa, û dînê mi kî Alevî yo. Şima alevîyena xo ra înkar benê, wa înkar bê, ez înkar nêbena. Gelo ez qey înkar nêbena? Mi kalikê xo de kî qese kerdo. Tawo ke kalikê mi hona nêmerdbî (pîyê maya mi) ê mêrîkî o çax mi ra vat: "Çêna mi ti raşt a. Qet goş re pî û birayanê xo ser menê. Birayên to benê kurmanc (kurd), wa kurmanc bê. Pîyê to beno tirk, wa tirk bo, ti raşt vana. Çunke waxto ke Ataturk ame eşt dewanê ma ser, çênanê ma pêroyîne xo eşt çem." Nîya lêweyê înan de qese kerd. Înan kî, to vatê belko peme kerdbî goşanê xo.

W. Gestemerde: Belko qesekerdena kalîkê to weşa înan nêşîya, coka înan goş re ser nêno.

Zahide: Kalîkê mi vatê: "Ataturkî gonîya ma biwerdenê, mird nêbîyenê." Mi no qese zafîne ra kî heşna.

W. Gestemerde: Tawo ke to kalikê xo de qese kerd, ti çend sere bîya?

Zahide: Ez 18 sere bîya.

W. Gestemerde: Ma kalîkê to, o taw çend sere bî?

Zahide: Ez rind nêzana, 75-85 sere bî. Tam rind nêzana. Mi vîrî ra şîyo.

W. Gestemerde: Şima çi taw dest kerd bi karê Pûnikî, û nika çend domanî ênê Pûnik û nê domanî çend serî yê?

Zahide: Ez des serî yo ke na proje dime êna-şona. Hama çar serî tenya karê resmîyetî dime ama-şîya. Ti ke tam pers kena, ez tam des serî nê karî dime ama û şîya. Naye ra çend serî ravê ju cênike ame lêweyê mi, vat: "Ez kî karê nîyanênî ser ro xebetîna. Nêzana nîya kena, hînî kena". Aye kaxitên mi pêro tirtî, berdî û êndî nîyamê. Ez kî pêbawer bîya. Gere ke ma bawerîya xo bi kesî mîyarîme. No alman beno, no tirk beno, no yahudî beno... kesî kî ma nêwazeno. Mi vatê belko yahudî ma ra hes kenê, ê kî ma ra hes nêkenê.

Hawo bî ju sere ke ma dest kerdo bi karê Pûnikî. Domanî saate hawt (7) de ênê Pûnik. Nê domanî werteyê 1-6 sere der ê. Yanê heyanî ke şî mekteb, ma qaytê ci kenîme.

W. Gestemerde: Domanê ke ênê naca, zonê ma zanê yan qet nêzanê?

Zahide: Qet kes nêzano. Gegane ke ez qese kena, domanî vanê "o çik o?". Lajeko ke pîyê xo zonê ma qese keno, Şahan o. O kî zonê ma nêzano.

W.Gestemerde: Şahan kotî ra wo?

Zahide: O Gimgim ra wo.

W. Gestemerde: Ma û pîyê Şahanî, bi zanitene Şahan rûşno Pûnik, ke zonê ma bimûso yan kî, hema hînî xo rê hondê ke rûşno?

Zahide: Hînî bi zanitene û seba zonî nêrûşnabî.

W. Gestemerde: Ti şikîna ma rê plan û programa ju roja Pûnikî bi dore vajê?

Zahide: Programa ju roja Pûnikî nîyanên a: Domanî şodirane saate heşt ra tepîya ênê Pûnik. Ravê werteyê xo de pîya kay kaykenê, xo danê re jumînî û heyanî ke ma dest kerd bi programa xo. Saate new de ez û domanan pîya, zê dayîreyî nîşenîme ro û ya ju mesela qese kenîmê yan kî ez resmanê heywanan mûsnena ci, û nameyanê înan cira pers kena.

W. Gestemerde: Ti domanan de bi zonê ma qese kena?

Zahîde: Ney, pêro bi almankî qese kena. Almankî ra dime kî, tayê bi tirkî qese kenîme.

W. Gestemerde: Qey bi tirkî qese kenê?

Zahide: Çunke di tenê domanê tirkan kî est ê. Ma û pîyên înan wazenê, coka. Tirkî ra dime kî, ez domana ra persena, vana: "Şima zonê îngîlîzkî kî wazenê yan nêwazenê? Eke şima nêwazenê, o taw ez kî bi zazakî qese kena. Nara kî bi mi hunê û kêf kenê. No şiklê roniştena dayîreyî ra dime, ma domaman benîme, teber ra qasê nêm saate fetelnenîme. Çunke nika ser do. Ma domanan hondê teber ra nêverdanîme, seba ke zimistan o. Eke hamnan bîyêne, ma hetanî saate 12:00 teber ra mendêne. Saate 12:00 ra tepîya kî ma amenê Pûnik û perojîya xo kerdêne hazir, werdêne. Werdena xo kî, ez û domanan kenîme hazir. Doman ke bi xo nan kerd hazir, cira zaf hes keno. Coka ez û domanan pîya kenîme hazir. Her kes karê keno. Ez werdene ra dime qab-qacaxan şuna, ê kî kenê zuya. Aye ra dime kî şonê didananê xo firçe kenê, şunê. Aye ra dime saatê, nêm saate waxtê rakewtene yo. Saate 15:00 de kî ma meywe wenîme. Saate 16:00 ra têpîya kî ma û pîyên înan ênê, domananê xo benê.

W. Gestemerde: Şima domanan de kayên ke welat de amê kaykerdene, înan kî mûsnenê ci, û pîya kay kenê? Ê didînê cirê bi kirmanckî şanikan wanenê yan kî cirê qese kenê?

Zahide: Ez wazena ama na saate de domanî çîn ê. Ez cirê kitabî ra şanikan wanena ama bi zonê almankî. Yanê no sire de, ma giranîye da bi almankî. Xora na projeya Pûnikî seba zonê ma, seba çîyanê nîyanênan a. Ama...

W. Gestemerde: Derheqê zonî de, û zobîna çîyan de kemasîyêde şima est a?

Zahide: Kêmasîya ma est a. Ma dest de tawa çîn o. Ma de seba domanan qet kitabên zazakî çîn ê. Tayê çî-mî Cematê Dêrsimî ra guretî, ardî. Tayê çîyan almankî ra çarnenîme re zonê ma. Ma vajîme: Trêne êna.... bi almankî ya, feqet çarna re zonê ma. Mi de kî çend kitabên almankî est ê. Ez uca ra cêna, çarnena re zonê ma. Mi her kesî ra kî vato, û xebera her kesî kî est a. Feqet kes yardim nêdano ma. Heyanî bi Tirkîye kî, pê hesîyê ke Pûnik bîyo ra. Dezgehê nacayî kî vanê: "Seba domanan kitaban bice bîya, ma peranê kitaban danîme."

W. Gestemerde: Seba domanan cayê kay kaykerdene est o?

Zahide: Cayê kaykerdene est o. Hem zere de hem kî teber ra baxçeyê ma est o. No derheq de problem çîn o.

W. Gestemerde: Pûnik de çend malimî est ê, û zonê ma rind zanê?

Zahide: Ez tenya ya. Gere juya bine biêro. Eke a amê, ez bi zazakî, a kî bi almankî, yanê bi di zonan qese kenime.

W. Gestemerde: Ti zonê ma rind zana?

Zahide: To nawo heşna, ez nawo teze de qese kena.

W. Gestemerde: Qey?

Zahide: Kes çîn o. Maya mi, xo kerdo Tirk, qet qese nêkena. Eke şonîmê Tirkîye, hona bi zor zonê ma mi de qese kenê. Naca mi de bi zonê ma qese nêkenê.

W. Gestemerde: Qey ma û pîyê to zonê ma qese nêkenê, zonê xo ra şermayînê?

Zahide: Ney, vanê "Ma Tirk îmê, zonê ma çik o? No zonê ma no şoret". Mi ke no Pûnikê domanan kerdbî ra, mi ra vatêne: "Berdo no kozikê domanan (kireş), zonê şoretî ser kerda ra." Yanê miletê ma pêro nîya vano. Ju hevalên mi, tenya destek danê bi mi. Mi ra vanê: "Ti na dawa zonê xo de heqlî ya. Kam se vano, wa vajo."

W. Gestemerde: Pûnik saate çend ra heyanî çend, û kamcî rojan rakerde yo?

Zahide: Nika mi nameyê rojan kerd xovîrî ra.

W. Gestemerde: Dişeme, sêşeme...

Zahide: Hêya, dişeme, sêşeme, çarşeme, pancşeme û êne saate 8:00 ra heyanî 16:00 rakerde yo.

W. Gestemerde: Dezgehên dewleta Almanya na proje rê destek vejîyayî? Ê didîne şima bi senê qeyde muracat kerd, û şert û şurtên xo çik bî?

Zahide: Şertên xo zaf bî. Xora hetanî ke ma no kar ard sere, çar serî werte ra derbaz bîyî. Mi ra vat: "gere ti cayêde henên bîvîne ke 110 m² bo. Gere cayê xo girs bo. Baxçeyê xo hem hetê peyî de hem kî hetê verî de bibo: Gere di tuwaletên domanan û ju kî tuwaletê maliman bibê. Hîrê hênî seba destşutene bibê… mi hirê-çar cayî dî, feqet ê bi ca qayîl nêbî. Hetanî ke ma naca dî ke çerme û çareyê ma kî qilaşîya ra. Peyco amayî, nê cayî rê qayîl bîyî, qebûl kerd û ma kî dest kerd bi karê xo.Yanê nê dezgehan destek nêda ma. Gere Pûnik de desûpanc (15) domanî bibê ke ma senato ra destek bicerîme. Pûnik de kî, na saate hondê domanî çîn ê. Ben o ke ma projeyêde bîne ser ro bixebetîme.

W.Gestemerde: Na senê proje ya?

Zahide: Seba cênîyan û xortanê ma, kursê zonî bidîme. Yanê waştenêde nîyanêne est a. Belko ti ê malimî nas kena. Dr. Zılfi Selcan o. Naye ser ro mi êyî de qese kerd û cira vat ke "Ma wazenîme naca kursê zonî bidîme, ti şîkîna kurs bidê?" Ê kî vat: "Temam. Ez peranê xo cêna. Mi rê desûdi şagirtan top bike, ez êna derse dana."

W. Gestemerde: Şertê Dr. Zılfi Selcanî, dezgehanê almanan ra tayêna giran ê. Ma to desûdi şagirtî seba kursê zonî kerdî top?

Zahide: Ma kî hona desûdi şagirtî top nêkerdê.

W. Gestemerde: Pekî, Berlin de xêlê dezgeh û komelên ma est ê. Şima nê dezgeh û komelan de kî qese kerd, û cira destek waşt? Ê no derheq de nêvanê çi?

Zahide: Ez şîya, mi di cayan ra destek waşt. Ez bi xo nêşîyo Cemevî, feqet bi nameyê mi hevalan têy qese kerdbî. Înan kî red kerdbî. Xora Cematê Dêrsimî ra kî ju mordemek est o. Nameyê xo Karabulut o. Êyî vat bî ‚biêro ma qese bikerime‘. Peyco ma pîya şîme ju qehwa de nîştîme ro. Se ke ma nîştîme ro, persa xo ya verêne "kanê projeya to? Hela bide mi, ez qaytê ci bibî." bîye. Mi kî cira vat: "Ti projeya mi, mi dest ra cêna, bena Cematê Dêrsimî de xo rê ca kena ra. Ez seba çinayî ama lêweyê to, ti mi ra çi wazena." Ez terkito ama, çêyê xo de nîşta ro. Êndi mi karê xo bi xo hal kerd. Yanê faydê kesî, kesî rê çîn o. Her kes wazeno ke to bixapno. Yanê na dinya nîya wa. Ê bîlîya zonê ma nêkewtê, ê bîlîya peran kewtê. Ama ez hînî nîya. Ez wazena ke zonê xo raxelesnî.

W. Gestemerde:Gelo welatê ma de yan kî metropolanê Tirkîye de, bi di zonan yan kî bi zaf zonan projeyêde nîyanêne est a?

Zahîde: Nêzana. Eke est a kî, xebera mi çîn a. Kursê zonî est ê, feqet nîya projeya zê mi seba domanan çîn a.

W. Gestemerde: Derheqê Pûnikî de şarê ma çi fikîrîno û vatene û waştena şima şarê ma yê Kirmancî rê çik a?

Zahîde: Şarê ma pêro bi mi leqî keno. Vano: "Zon çîne bî, ke to bi nê zonî Pûnik kerd ra." Durî remenê. Nîya zê to kêf nêkenê, nêvanê "Şikir ke bi zonê ma ju cayêde nîyanên bîyo ra." Jukekî tenya mi rê e-maîl rûşnabî. O kî herhalde kitab nivisneno. Rojawan der o. Êyî tenya zaf kêf kerdbî, ke ma cayêde nîyanên kerdo ra. Yanê destekê şarê ma çîn o. Hela şikir ke çîn o.

W. Gestemerde: Waya Zahîde, persên mi hondê bî. Waştene û vatena to ya peyêne çik a?

Zahide: To ke zana û şîkîna ma rê kitabên domanan, şanikî, kilamên domanan… kotî est ê, kamî de est ê û se peyda kenîmê? No derheq de gere ke ti kî destek bidê mi. Ma dest de hondê çî çîn o. Gere ma dest de arşîv bibo.

W: Gestemerde: Seba ke to derheqê Pûnikî de zanayiş da mi, weşûwar bê. Kar û gureyê to de, to rê serkewtene wazena û cara Pûnik bê domanan, domanî kî bê zonê ma memanê.

Zahide: Ti kî weşûwar bê. To kî zahmet kerd, heyanî naca ama, Heq to ra razî bo.


Roportaj: Wusênê Gestemerde

(Gestemerde Online)

Vûrnayena peyêne : Hîrêşeme, 01 Gulane 2012 18:17

1 Rawe

  • seydo

    Mawe xer bra.

    serwa zone mare wayir vejiyene heq toave to mekero. wes ,war ve.

    Bra ju ci esto nika nezon kamji pega bi hama uzade ju neste to mi vend vi hama zof biyayne hersin, eke vana ca? hurenda cekune qesey ma sima here-vere qesu hen kerde werteke inson neyre qayil nebeno.

    yane zone madeke ni ceku nebiyene sare cimane mi ser hama cekune mare sebiyoke ni ceku ni cekune here vere kene werte

    meherediye haaaa:-))

    na satede xatir ve to.

    kare guretode serkewten vazen

    seydo Yewşeme, 20 Çele 2013 20:36 Lînkê raweyî

Rawe binûsne

Ganî cayên (*) astareyinî biêrê degirewtene. Destûrê HTML-Kodî est o.

© Kirmanckî Online | 2009

Top Desktop version