Kirmanckî Online

Switch to desktop Register Login

Wesêtnameya Qazî Mihemedî

  • Nûskar  Çeko Kocadag

Bi nameyê Homayê Rahmdarî!

Miletê Kirmancî û birayên mi yên hêcayî!

Birayên mi yên ke heqê xo amo werdene! Miletê mi yo ke zulm re ci amo kerdene! Ez wo peynîya demê cuyana xo de çend şîretan re şima bikerî;

Seba xatirê homayî êndî dişmenîya jubînî mekerê, dest bidê têdest û piştîya jubînî bigêrê, duştê dişmenê zordarî û zulmî bivindê, xo meroşê dişmenî! O cara şima rê şewqetin û rahmdar nîyo: Şima cirê ganî yê, heyanî ke karê xo bi şima ard ca.

Neyarê şarê Kirmancî zaf ê, zalim ê, zordar ê, bê rahm ê. Nîşanê serkewtena her şar û miletê yewîye û piştîdayena temamê miletî ya. Her miletê yewîya xo mebo, o wo her tim bindestê dişmenan de bo.

Çîyêde şarê Kirmancî, şaranê serê rîyê nê herdan ra kêmêrî nîyo. Belko hetê çêrîyê û qêretî de, ê şaranê rarêyîyan ra zaf ravêrî yê. Miletên ke destê dişmenê xo yê zordarî ra rêyîyê ra, fênda şima yê, lê înan mîyan de yewîye bîya. Wa şima kî fênda pêroyê şaranê serê rîyê herdan êndî bindest memanê. Her bi jubînîguretîye û bê mûrîye, jubînî nêbirnayene û xo nêrotena dişmenan, miletê ma şîkîno birêyîyo ra.

Birayên mi, dişmenê Kirmancî kamcî miletî ra beno wa bibo, ancî kî dişmen o. O bê rahm û bê vîjdan o. Cara zereyê xo bi şima nêveşeno. O wo şima bi fêlbazîye û zuranê xo biverdo pê û bi destanê şima, şima bido kiştene.

Mîyanê neyarê şarê Kirmancî de, ecem pêroyîne ra zalimêrî, melunêrî, homanênasêrî yo û cara duştê şarê Kirmnacî de bicaardena sûcan de xo nêşevekneno. Xorîyîya tarîxî de duştê şarê Kirmancî de timî kîn û nefretê xo bîyo û est o.

Nîya bidê têvterê pîlên şarê şima Îsmaîl Axayê Şikakî ra heyanî Cewher Axayê birayê eyî û Hemze Axayê Mengurî û çend mordemên bînî pêro xapitê, milet piştîguretena înan ra fîştîyo durî û nemardene kiştê. Eceman înan rê bi Quran sond werdo ke înan de nêtê xirabîye çîn o û ê wo rindîyê re cibikerê.

Lê heçî Kirmanc o, rew bawerîye bi sond û sozê eceman ano, û pê êno xapitene. Verê ra kî qet kesî nêdîyo, ke ecemî soz û îqrarê xo yo ke do bi Kirmancan bi cabiyaro. Qet sozên xo bi canêardê, timî zur û fêlbazîye kerda. Ez fênda birayêde şima yê qijkekî, raya homayî de û seba homayî şima ra vana: jubînî bigêrê û cara piştîya jubînî rameverdê. Rind bawer bê, eke ecem hingemîn bido şima, kifş o ke zeher kerdo werte. Bi sond û zuranê eceman mêrê xapitene, eke hezar dolimî dest binê re Quranê fîrazî ra kî. Rind bawer bê, meremê înan tenya xapitena şima ya.

Nawo ez peynîya cuyana xo de seba homayê pîlî şîretan re şima kena û vana; Homa zano, awa ke destê mi ra amê, mi zere û can ra bi şîret û nîşandayena raya raşte kar û gure kerdo. Nika kî, na game û rewşe de şima rê dana zanayene, ke êndî hetê eceman ra mêrê xapitene û bawerîye bi dest ro qurannayene, sond û sozê înan mîyarê. Seba ke ecemî ne homayî nas kenê, ne bawerîya xo bi homayî û pêxamberî, ne kî bi roja qîyamete, hesab û kitabî esta.

Hetê înan ra tenya şima ke Kirmanc ê, bisulman kî bê sucdar ê, seba înan dişmen ê, mal û canê şima înan rê helal o. Her çend ke sozê mi şima rê o nêbî ez şorî û şima destanê dişmenê zalimî de cabiverdî, lê zaf şopan ez bareyê pîl û sefkananê ma yê verênan de fikirîyêne ke eceman ê bi sond, zur û fêlbazîye guretê, kiştê. Seba ke dişmenî edi qadê çêrîye de nêşîkîyê duştê înan de bivindê, coka neçar mendê bi zuran bixapnê, bikişê. Ê pêro her tim fikrê mi de bîyî û mi cara bawerîye bi eceman nêarda. Ecem vero ke ragêre  na roje, zaf doliman bi rûşnayena mektûban û kesanê namedaran ê kirmanc û farisan, bi dayena soz û îqrarî û nêto rind amade yê, ke çilkê gonî Kirmancîye de mêro derişnayene. Şima nika eceman û soz û peymananê înan bi çimanê xo vînenê. Eke serekêl û serekeşîranê ma kirmancan xîyanet mekerdêne û xo merotênê hukmatê eceman, na yewe bi sereyê ma, şima û komara ma ser de nîyamêne.

Wesêt û şîreta mi a ya, ke domanên şima biwanê. Seba ke ma miletê Kirmancî bi her awayî miletanê bînan ra kêmêrî nîyîme. Tenya wendene kî nêbena, biwanê heyanî şima kî karwanê şaran ra peyser mekuyê. Wendene seba dişmenî çekêde kiştene ya. Rind pêbawer bê, eke pîyayîye, jubînîguretene û wendene şima mîyan de ravê bo, şima wo asanêrî ser bikuyê. Nêbeno ke şima bi kiştena mi, bira û datîzayanê mi bitersê. Lazim o, zaf kesên bînî yê fênda ma, na raye de xo bikerê gorî, heyanî restî hêvîye û meremê xo. Ez bawer kena ke zaf kesên bînî kî, ê wo bêrê xapitene û mîyan ra bêrê çînekerdene.

Ez bawer a, ma ra dime zaf kesên bîn kî hetê eceman ra ênê xapitene, ê wo ma ra zanayêrî û çêrêrî bê. Lê hêvîdar a, ke kiştena ma seba şima bibo nesêt û îbret. Seba wefadaranê şarê kirmancî, wesêtêde mi ya bîne est a;  şima seba serdestîya kirmancan çi kar kenê, homayê pîlî ra nega bikerê ke yarmetîye re şima bikero. Ez rind bawer a, homayo pîl, o wo yarmetîya şima bikero û şima bifîyo re ser.

Kifş o, ke mi ra pers bikerê ‘Ti çira sernêkewta?‘ Verperse de vana, bi nê homayî ez serkewte ya. Çi serkewtene naye ra rindêrî ya, ke nika ez raya şar û miletê xo de sere, mal û canê xo kena gorî.

Bawer bikerê, mi bi xo zaf zere ra waştêne, eke merdena mi raya homayî û pêxamberê eyî de, şarî û miletê Kirmancî de bo, bi rîyêde huyayiş bimirî. Na merdene seba mi serkewtene ya.

Ezîzên mi!
Kirmancîye xaneya Kirmancan pêroyîne ya. Çito ke her gulirê a xana zano, kê de çi kar û bar êno kerdene, eyî bikero. Kirmancîye her a xane ya. Eke şima zana ê endaman ra kesê destê xo ra karê êno, raverdê, wa bikero. Êndî nêbeno ke ma çetinîyan re ci peyda bikerîme û xo re ci tal û tirş bikerîme, ke şima ra yewê verperskarîya girse dest der a. Eke karêde girs kewt vileyê kesê û raye ra beno, aseno ke ê karî zano û verperskarîyêde girse bi ê erkî esta. Rind bawer be, birayê to yo Kirmanc, dişmenê to yê zeresîya û kîndarî ra rindêrî yo.

Eke verperskarîyêde girse vileyê mi de nêbîyêne, ez nika verê dara sêpîye de nêvindetêne. Coka nêbeno ke jubînî de mûrîye bikerê. Ê yên ke fermanên ma bi canêardêne, nê tenya fermanî bi canêardêne, seba ke ma xo xizmetkarê şarê xo zanêne, belkî dişmenîya ma kerdêne.

Ê nika kê de, lêweyê domananê xo de hewno şîrîn der ê, lê ma seba xizmetkerdena şarî ra, nawo verê dara sêpîye der îme, û ez nika peynîya cuyana xo bi nûsnayena na wesêtnameye kena temam. Eke verperskarîyêde girse vileyê mi de nêbîyêne, nika o wo ez kî fênda şima kê de werteyê koz û kulfetê xo de hewnêde şîrîn de bibîyêne.

Nê şîretên ke ez seba kesanê xo ra dime kena, aye ra yewe kî verperskarîya ser doşanê mi na. Ez henî bawer a, eke kesêde bînî na verperskarîye biguretêne xo ser, nika o wo hurêdîya mi de verê dara sêpîye de bibîyêne. Nawo mi bi meremê razîbîyena homayî û verperskarîya karê ser doşanê xo, fênda kirmancêde xizmetkarê şarî û raya karê rindî û pakî de, nê çend şîretî kerdî. Hêvîdar a ke şima ewro ra tepîya îbretê cira bigêrê û goş binê re şîretanê mi ser. Bi hêvîya homayê pîlî şima wo ververê dişmenî de bikuyê re ser.

-Bawerîya şima bi homayî, bi pêxamberî, bi pirtûkanê eyî û bi caardena erkanê dînî bibo.

-Yewîye û hemkarîye xo mîyan de bişeveknê. Karanê nêrindan mekerê. Duştê jubînî de çimnêbar mebê, bîlhesa duştê verperskarîye û xizmetekerdene de.

-Sewîya wendene, zanistî û cirestena xo ya înan ravê biberê, ta ke şima meginê dafika dişmenî ro.

-Bawerîya xo bi neyaran mîyarê, taybetîye bi ecemî. Seba ke ecem çend hetan de dişmenê şima yo; dişmenê miletî, welatî û dînê şima yo. Tarîxî do zanayene ke her tim bi bahaneyan danê Kirmancan ro, bi sûcanê qijan ê wo şima bikişê û duştê sucanê Kirmancan de xo pênêgênê.

-Seba çend rojanê cuyana xo ya bêqîmete ya na dinya, xo meroşê dişmenî. Çunke dişmen dişmen o û qet bawerîye bi ciardene çîna.

-Xîyanet re jubînî mekerê; ne xîyaneto sîyasî, ne ê canî û malî, ne ê namûsî. Çunke xîyanetkar lêweyê homayî û mordemî de bênirx û sûcdar o. Xîyanet, o wo ragêro re rîyê xîyanetkarî.

-Eke şima ra yew şîkîya karêde bê xîyanet bikero, ne ke seba mûrîye û pêxilîye duşt de bivindê, bîlakîs yarmetîye bidê ci, nêbo ke eyî ser ro bibê sîxûrên derekeyî.

-Nê çîyên ke mi wesêtnameya xo de seba camîye, nêweşxane û mekteban nûsnê, şima pêro pê şîkîyanê xo biwazê, hayanî ke cira fayde bêro guretene.

-Şima kar û qewxa mevindarnê, heyanî ke fênda şaranê bînan destê dişmenî ra rêyîyayî ra. Malê dinya bê nirx o, eke welatê şima bibo, serbestîye, mal, herd û welatê xo bibo, o taw o wo pêro çîyên şima mal û milk, namûs, dewlete û welat kî bibo.

-Mi ra aseno ke heqê homayî ra qederî, qet heqên bînî mi ser ro çîn ê. Lê eke kesê henî zên bikero  heqêde xo (kêm ya kî zêde) mi ser ro est o, mi xo dime zaf serwet caverdo, şîkîno mîratweranê mi ra biwazo û bigêro.

-Heyanî şima jubînî megêrê, sernêkunê. Zulm û zorîye re jubînî mekerê, çunke homa zaliman zaf rew beno. No sozê homayî yo, zalim o wo bişikîyo, homa o wo tolê zulmî cira bido we.

Ez hêvîdar a ke şima goş binê re nê şîretan ser, homa şima duştê dişmenanê şima de bifîyo re ser. Fênda Sadî vano:

Muradî ma nesîhet bûd û goftim

Hewalit ba xuda kerdîm ve reftîm

(Meremê ma nesête bîye û ma vate

Ma şima kerdî bavokê homayî û ma şîyîme) 


Xizmetkarê Şarî û Welatî

Qazî Mihemed

 

---

Kirdaskî ra çarnaoyox: Çeko Kocadag

(kovarabîr) 

Vûrnayena peyêne : Dişemei, 02 Temûze 2012 08:03
Nê kategorî ra ê bînî: Gestemerde Tarihçesı »

Rawe binûsne

Ganî cayên (*) astareyinî biêrê degirewtene. Destûrê HTML-Kodî est o.

© Kirmanckî Online | 2009

Top Desktop version