Kirmanckî Online

Switch to desktop Register Login

Ötekileşmek

Cêko na dewleta Tirke pêser nîyaya xaye, hedef û xebata aye:

“Tenya Tirkan ra muteşekkul yew dewleta neteweyî awankerdiş o.” Seba ke na dewleta neweye bibo yew dewleta neteweyî, gereke sînoranê aye mîyan de sewbîna milletan ra çew çîn bo. No semed ra asîmîlekerdişê Kurdan bîyo polîtîkaya dewlete. Semedo ke Kurdî kurdîyatîya xo ra fek verradî, bivurîyî bibî Tirk, di metodî xebitnayî; Zor û zerrn. Yanî yew het ra tehda, zulm, kîştiş, nefî, heto bîn ra şefqat, wayir vejîyayiş, miqayt kerdiş, îmkan dayiş. Qewlê Tirkan ra dewlete hem bîya “kötü polîs” hem bîya“îyî polîs”. Netîceyê zulm û tehdayî her kes zano û îcab nêkeno ma tîya fina bêyarî ziwan, û seke hal o no demo peynî de dewlete rîyê xoyê mirozinî ra fek verradayo, giranîye daya hetê xoyê “polîso rindî” ser.

Dewlete nika asîmîlasîyonê sipîyî û otoasîmîlasîyonî ser ro teorî û projeyanê neweyan dima ya. Wazena bi nameyê Tirkî yew nasnameyo muşterek bido qebulkerdiş. Vana Kurd, Tirk, Çerkez, Laz, … her kamo ke sînoranê Tirkîya mîyande cuyîno û hemwelatîyê Komara Tirkîye yo, verê verkan, gerek xo ra vajo “Turk”. Tira pey xo senî name keno, o zano. Yani her kamo ke Tirkîya de cuyîno, Tirk o û gerek Tirkkî qisey bikero. Çitur dewlete yew a, no tewir beyraqe û ziwano resmî zî yew o.  Teorîsîyenê nê fikrî  Amerîka sey nimûneyî nîşan danî. Vanî: “Bewnî Amerîka de çinday milletî est î, la fina zî her kes xo ra vano ´Amerîkalı´.” Labelê nakokîya ke nê misalî de yo, nêvînenî. Amerîka nameyê xo yew milletî ra/netewe ra nêgêna. Gama yewdo ke vajo “Ez Amerîkayij a”, yew irq nêno vîrê yewerî. Heme Amerîkayijî Îngîlîzkî qisey kenî, la xo ra nêvanî Îngîlîz. Hetta zafê înan milletê xoyê eslî reyra yenî şinasnayîş; “Eslê xo Îtalyan hemwelatîyê Amerîka filankes” yan xo “Eslê xo Alman fotbolbazo namedar filankes”, eslê xo Tirk, “Doktorê qelban o Amerîkayij bêvankes.”  

Tirkperestî şarî ra vanî, xo Tirk name bikerî û Tirkkî qisey bikerî, ke şima cemat mîyan de nêbî “ötekî”. Ma pêro pîya yew î. Qederê mayê hemînan seypê yo. Ma sey giştî û nengû pêreyra yî. Ma cêser nêbenî. Ma keyneyî dayî û girotî, ayrî-xeyrê ma çîn o. Hetta polîtîkacîyê înan partîyanê Kurdan ra vanî, bibî Partîya Tirkîye, tenya aîdê Kurdan memanî, tenya seba Kurdan çareserîye mefikirî, sey nînan hezar qalanê weşan, rengdaran la tolan kenî. Bi nê hawa wazenê asîmîlasîyon şeklê xoasîmîlekerdişî de bidewamîyo. Hal no yo, ke estbîyayişê ma “öteki” bîyayiş do. Ma gerek qebul bikî û bidî qebulkerdiş, ke ma “öteki” yî. Yanî ziwanê ma cîya yo, welatê ma cîya yo, kultir, orf, adet, deyîr û mezheb û bawerîya ma, beyreqa ma cîya ya, ma sey Tirkan nîyî.

Ötekîleşmek yewbînan de dişmenîye kerdiş, yewbînan de lej kerdiş, kîn û qerez dir yewbînan ra ewnîyayîş nîyo. Ötekileşmek yewbînan şinasnayiş, yewbînan ra heskerdiş qîmet dayîşê yewbînan o. Seke Homa Teala zî vano: “Mi şima qebîle-qebîle xeliqnayo, ke şima pê yewbînan bişinasnî û muşterekîye/werî ameyîş reyra hereket bikerî. Neke şima pê yewbînan de dişmenîye bikerî û gonîya yewbînan birişnî.”

Zafê tirkperestî û kurdê nezanî vanî: Eke ma yewbînan ra biaqitîyî, Kurdê ke Îstanbul, Enqera û sewbîna cayanê Tirkîye dî, se beno înan, nêzana hezaran Tirk û Kurdî yewbînan de zewicyaye yî, ê se benî?” No cins merdimî nêfikirînî, ke bi mîlyonan Tirk ha Ewropa de cuyîno û hezaranê înan ecnebîyan dir zewicîyaye yî. Eke Kurdî azad bî û dewleta xo ronî, îllehîm Tirkî ganî duşmenîya înan bikerî,. Eger wayirê dewlete bîyayîş, erde xo ser ro serbest ciwîyayîş yew heq o, no heq çi rê nêdîyîno Kurdan zî? Qey heqê Kurdan nîyo, welatê xo de azadane biciwîyî?

Gerek xaye, hedef û xebata her Kurdî azadbîyayişî ser ro bo. Eke Tirkî cêserbîyayişê Kurdan nêwazenî, eke raşta Tirk û Kurdan sey gişt û nengû vînenî, gerek tewr tayn xoserbîyayişê Kurdan ra razî bibî, la federasyon nuqtaya muşterek a.

Vûrnayena peyêne : Dişemei, 29 Temûze 2013 12:03

Rawe binûsne

Ganî cayên (*) astareyinî biêrê degirewtene. Destûrê HTML-Kodî est o.

© Kirmanckî Online | 2009

Top Desktop version