Kirmanckî Online

Switch to desktop Register Login

Kuliksûre

  • Nûskar  editor

Beno nêbeno, welatêde zaf dûrî de ju çêneke bena. Pîl û qij ra her kes na çêneke ra zaf hes keno. Her kesî ra zafêrî kî pîrika daye, cira zaf hes kena û çimê pîrike ke gineno re ci, nêzana ke torna xo rê se bikero.

Rojan ra ju roje pîrika daye, cirê ju kulika sûre virazena, zê xelate dana ci. Torna pîre seba na xelate zaf bena zereweş, û xelata pîrike qet sereyê xo ra nênana ro û heroj bi kulike fetelîna, û aye ra tepîya şarê derûdormeyî cira ‘Kuliksûre’ vano. Leqeba Kuliksûre cirê bena name.

Rojê maya Kuliksûre venga ci dana, vana: "Kuliksûr, mevinde bê çê!” Kuliksûre kayê xo bi hevalanê xo nême de caverdana, çipo vaz dana, şona lêweyê maya xo, vana "Çik o dayê, to çira venga mi da?" Destê maya Kuliksûre de ju selika pirê zexîreyî û werdene bîya û maya aye vana:

Selika destê maya Kuliksûre bi zexîre û  werdene degirewte bîya, û "Kuliksûra min a delale, ti zana pîrika to binê banê xo de tik û tenya ya, nêweş û kût a, mîyanê cile der a, nêsîkîna ke ca ra xo bilewno. Eke ma kî qaytê daye mekerîme, a vêsanîye ra mirena. Ti nê zexîreyî bicê, xêrê xo çarçapika bireme, so bide pîrîka xo, herê mekuye, peyser racêre, bê çê. Raye ra hevzê xo mordemanê xerîban ra bike, xerîban de qese meke û qaytê verê xo bike, megine waro. Eke ti şîya lêweyê pîrika xo, xo vîrî ra meke, lew destê pîrika xo ne, û hal-xatirê daye biperse. Çêyê pîrika xo de kî rehet vinde. Henî per û qul û quncikanê çêyî ra nîya mede û çî-mîyanê pîrika xo qurçî meke" vana.

Kuliksûre "Heya daka min a delale, çimên to peyser memanê. Ez şikîna hucimê xo bivejî. Ez silamet sona, silamet cêrena ra, êna" vana maya xo ra.

Maya Kuliksûre liskanê çêneka xo ya sûran ra paçî kena, selika zexîreyî dana bi ci û ‘de to rê oxir bo’ vana cira.

Çi est o ke çêyê pîrika Kuliksûre, dewe ra bi peyatîye nêm seate dûrî bîyo, û mîyanê her diyan de kî bir û koyî zaf bîyê. Kuliksûre ke werteyê hêgayan ra vêrena ra, hem lawikan/kilaman vana, hem kî raye şona, uca de ju verg raştê Kuliksûre beno û, "Ma bixêr dî Kuliksûr!" vano. Zereyê Kuliksûre ra qet çîyo henî xirabin nêvêreno ra û a kî vergî ra "Xêr bisilamet, bira verg!" vana. Awe fekê vergî ra sona, û verg zaf beno kêfweş û, "Nê Kuliksûre xêr o? Ti nîya şodirane kata sona?" pers keno cira. Kuliksûre vana "Raya mi ser ra biancîye, so! Waxtê mi çin o, ez gereke nê zexîreyî berî pîrika xo ya nêweşe û kute rê; no çî-mî ke mebo, pîrika mi binê banê xo de vêsanîye û têşanîye dest ra mirena!" Verg, "Ma o çik o zereyê a selika to de?" pers keno cira. Kuliksûre hetê ra sona, hetê ra kî cewab dana bi vergî û, "Tayê bijike û do yo. Maya mi seba pîrika mi kerdo ci" vana.

Vergî dolimêna Kuliksûre ra pers kerdo, vato, "Nê ma a pîrika to kotî nîşena ro ke?" "Hona dahasê deqîqeyî est ê ke ez biresî çêyê pîrika xo" vana Kuliksûre. Vergî waşto ke uca Kuliksûre biqilotno ro, biwero, hama verg xo bi xo fikirîyo û zereyê xo de vato; na çêneka bome ke tenêna lingên xo giran bieştêne, çiqas rind bîyêne, ez kî ravê şîyêne çêyê pîrike û mi a werdêne, eke na bome kî ame çê, dime ra mi a kî werdêne û pîzeyê xo rind kerdêne mird. Verg kuno vernîya Kuliksûre û, "Nênê Kuliksûre hela nîyade, qaytê der û dormeyê xo bike, çiqas vilikên torinî est ê, ti nêwazena tenê vilikan biçînê û cirê têy berê, a wo seba to û xelata to ya delale zaf zereweş bo" vano. Eke verg naye vano, Kuliksûre kî xo bi xo fikirîna nîya dana û "Wule verg raşt vano. Pîrika mi, mi rê na kulika rindeke viraşta, ez kî aye rê tenê vilikan bidî are, berî, zaf rind beno" vana. Uca de, Kuliksûre tûrikê xo herd de nana ro, şona gul û sosinan dana are.

Verg bi o kêf û eşq vaz dano, şono bi çêyê kokima feqîre, ke a cile de rameredaye ya, nalena û zîbena. Verg aye erzeno fekê xo, qilotneno ro, weno. Dime ra kî kincanê daye cêno pira û xo keno dilqê/qilixê kokime, perdeyan anceno ser, kûwno bi zereyê cile, orxanî anceno serê sereyê xo, hetanî ameyena Kuliksûre xo uca dano we.

Kuliksûre kî bi kêf henî aredayişê vilikan de bîya, tenêna kî dana are, nîya dana ke êndî virana xo bi vilikan bîya pir û qet ca nêmendo, pîrika daye ama aye vîrî û tûrikê xo yo ke herd der o, girewto destê xo yê bînî û ancî kewta re raye, do piro, şîya çêyê pîrika xo. Kuliksûre ama verê çêberî ke çêber hetanî peynîye rakerde yo; no halê çêyî zaf şîyo ecêba Kuliksûre, ters kewto bi zereyê Kuliksûre û sencî a girewta, qudikêş bîya û xo bi xo fikirîya, vato “Ya Xizir, ti ma bişanê xatirê xo, no çik o nîya!” Kuliksûre bi gamanê zaf kerehiş kewta hîyate û dolimêna veng fîşto ro xo, vato “Pîrika mi ya delale xêr a, ti çê der a ya nîya?” Vergî bi vengê xo yê bêtoşeyî veng fîşto ro bi xo, vato “Heya, Kuliksûra mina torine, ez nêweş a, nawa mîyanê cile der a, nêşîkîna bivazî ra, coka mi çêber to rê rakerde caverda.” Kuliksûre kûwna şik ke nê çîyî de çîyê est o, lê xo bi xo fikirîna, vana, no veng vengê pîrika mi nîyo, hama no mordem kî nameyê mi zano, beno ke pîrika mi zaf nêweş a û veng ra kewta, coka vengê aye zê vengê camêrdan vejîno. Û hetanî leweyê karîyoleyê pîrika xo şîya, vilikî sêpa ser ro nê ro, perdeyî kerdê ra û nafa kî şîya, orxan pîrika xo ser ro anto ke çi bianco, eke pîrike kulika sipîye hetanî serê fekê xo anta, henî bêtoşe meredîya ra, nalena.

Kuliksûre cesaret dano xo û pers kena, vana:

- Weey pîrikî, çira goşên to nîya bîyê girsî?!

Verg vano:

- Çira ke ez to rindêrî biheşnî coka!

Kuliksûre ancî pers kena, vana:

- Weey pîrikî, çira çimên to nîya bîyê girsî?!

Verg vano:

- Çira ke ez to rindêrî bivînî coka!

Kuliksûre tersan ra lerzena, hama ancîya kî pers kena, vana:

- Weey pîrikî, çira destên to nîya bîyê girsî?!

Verg ancî vano:

- Çira ke ez to rindêrî pêbicêrî coka!

Kuliksûre bi tersê xo yê bêhesabî ancî pers kena, vana:

- Pepûûg pîrika mi, çira fekê to nîya zê cinawiran bîyo girs?!

Verg cayê xo ra erzîyo we û vato:

- Çira ke ez to rindêrî biqilotnî ro û biwerî, coka!

Qesa vergî hona fek der a û nêqedîya, verg Kuliksûra belengaze kî keno çopa nanî, qilotneno ro, weno.

Vergî çito ke vêreyê xo yo her kerdo mirdî û rehet, ancîya henî karîyolayê kokime de, bi pirxayiş û xurayişêde zaf berz kewto hewnêde xorî. Nêçîrwan ke verê çêberê pîrike ra vîyareno ra, vengî ke heşneno, xo bi xo fikirîno û, ‘Hela hela, na pîrike ewro çira nîya bêtoşe xurena û pirxena. Hela ez sêrî sere bidî piro ke êtacîya daye tawa bi çîyê est a ya çin a’ vano. Nêçîrwan çêbero ke rakerde yo tahn dano û kûno zere, hîyate ra vîyareno ra, sono bi oda rakewtene û nîya dano ke verg hawo  doşegê pîrike ser ro meredîyo ra, fek bihosttê kerdo ra, henî bi pirxîye û xurîye hewno xorî der o, kûno ra. Nêçîrwan zaf beno hêrsin û xo ver de pilpilneno û, ‘Ero gonîwero bêşoret! Ez to teber ra pîna, ti îta de raştê mi êna’ vano û bi ê hêrsî tifangî ano re qilîka çareyê vergî, êno ke tetikê/zonê tifangî bianco û girmînê re mezgê vergî ra biyaro, hama aqil êno sereyê nêçîrwanî û o xo bi xo fikirîno û, ‘Lalawo, beno ke nê gonîwerî bêşoretî pîrika feqîra belengaze qilotna ro, werda, coka ez gereke vêreyê nê bênamusî biqilaşnî ra, hela qayt bikerî, kokime hona weş a ya nîya’ vano. Uca ra ju meqes dos keno, ano vêreyê vergî qilaşnano ra. Nêçîrwano ke hona bihosttê vêreyê vergî neqilaşno ra, xîneno ke kulikêde sûre bereqîye, nêçîrwan tenêna ke qilaşneno ra, Kuliksûre zereyê vergî ra zirçena, zê tîrkevane vejîna teber û “Wuyî pepoo, ez çiqas tersa, zereyê nê vergî zê zindanî ting û tarî bî!” vana. Kuliksûre ra tepîya pîrika aye kî weşûwar zereyê nê cinawirî ra xelesîna ra, vejîna teber hama nefes re ci birîyo, pîre nêşîkîna ke bîhna xo bi rehetîye bicêro.

Kuliksûre çarçapika şîya teber ra kemerên zaf giranî dê are, ardê. Nêçirvanî ê kemerî dewasnê vêreyê vergî, vêre bi kemeran kerdo pir, pîrike kî bi lak û derzîne vêreyê vergî peyser deşto. Werte ra tenê waxt ke nêvêrdo ra, verg bîyo hêşar û amo re xo, vaşto ra ke uca ra bivazdo, biremo, lê kemerên ke vêreyê vergî der ê, zaf giran bîyê û verg uca dêm dîyo re ci, gino waro, geber bîyo.

Zereyê hurdimîna kî bîyo rehet. Nêçîrwanî uca verg çerme kerdo, posteyê eyî girewto, vejîyo, şîyo çêyê xo, kokime kî xo rê bijika xo werda û doyê xo şimito, tepîya ama re xo û destên xo soynê re por û çimanê torna xo ra, a lew kerda. Kuliksûre uca de xo bi xo fikirîna û “Ti gereke reyêna emrê/cuyana xo de tik û tenya rayanê bi biran û koyan ra bê xebera maya xo mecêrê ra û mefeteliyê!” vana.

Êno qesekerdene ke, rojan ra ju roje Kuliksûre ancîya bi tenê zexîre kewta re raye ke sêro lêweyê pîrika xo, vergêde bîn raye ra raştê aye amo û waşto ke Kuliksûre de qese bikero û Kuliksûre raye ra bivejo û birûşno rayêde bîne ser. Hama Kuliksûre qet goş nêno re vergî ser, raya xo şaş nêkerda û hetanî çêyê pîrika xo rema, ama. Pîrika xo rê hal û hêketên xo û vergî, ju bi ju qese kerdê, ke çito verg raye ra rastê aye amo û bi çimanê xo yê gonînan waşto ke silam bido re Kuliksûre. Peynîye de, Kuliksûre pîrika xo ra “Pîrikî, wad bo, ke ez serê raya rakerdeye de mebîyêne, ê gonîwerî hetanî nika ezkerdbî aratîya xo, werdbî!” vana. Kokime “Bê zere, bê zere ke ma çêber û penceran bicêrîme, o gonîwer kî meşîkîyo bêro, bikûyo zereyê çêyê ma” vana Kuliksûre ra.

Mîyan ra gelê dem nêvêrdo ra ke çêberê kokime amo pirodayene û ju mordemî veng fîşto ro xo û “Çêber rake, pîrika mi ya delale. Mi û torna to Kuliksûre, ma to rê goşt, hewla/helwa, xaşile, ron, hemgên/hingemîn, nan û do ardo” vano. Lê pîrike û Kuliksûre qet vengê xo nêkenê û çêberî kî vergî rê nêkenê ra. Uca de no qafikboz der û dormeyê çêyî pîno, cayê nêvîneno ke cira bikûyo zereyê çêyî, hama cayê xo ra zirçeno, vejîno serê banî; wazeno ke uca hetanî şan bimano, eke Kuliksûre çêyê pîrika xo ra vejîye, o kî aye dime şoro, aye peşewe biqilotno ro, biwero. Lê pîrika Kuliksûre wela kan a, zana ke no vergo vêreher çi fikirîno. Verê çêberê pîrike de ju sîtila zaf girse bîya. Pîrike torna xo ra “Mevinde, mi qidaye lîlika çêna xo, na kulenge bicê, awe biance, bîya, na sîtile bike pir, ez kî goşto ke to ardo, eyî kena bi zereyê sîtile, adir bine de kena we” vana. Kuliksûre kulenge cêna, hênî ra awe ancena, sîtila paxirine hetanî fek kena pir. Pîrike kî goşt kena bi zereyê sîtile, adir bine de fîna ta.

Gulpîne ginena re ci, beno bilqebilqa awe, gîrîna; boya goştê weşî sîtile ra darîna we, hetanî firnanê vergê serê banî şona. Verg cayê xo ra kil beno, nîya dano ke hela na boya weşe kotî ra êna. Sereyê xo sîlbag ra keno derg ke qaytê verê çêberê pîrike bikero, hama lingên vergî şiqitînê ro, verg êndî nêşîkîno xo bikero raşt, bi kustayiş gineno bi zereyê sîtila goştê keldaye ro, bi qîjîye û vîjîye uca mireno. Bi na şêwe pîrike û Kuliksûre yaxeyê xo nê vergî ra kî reynenê ra.

Kuliksûre aye ra tepîya bêqisawete sona çêyê xo. Êndî raye ra qet kes nêzdîye aye nêbeno.

Ê şîyê heqîya xo ser, şima kî bimanê weşûwar. Çîroka ma kî îta de qedîye.

 

Brüder Grimm

Almankî ra çarnayox: Ayhan Sarigöl

Vûrnayena peyêne : Şeme, 16 Hezîrane 2012 19:36

Rawe binûsne

Ganî cayên (*) astareyinî biêrê degirewtene. Destûrê HTML-Kodî est o.

© Kirmanckî Online | 2009

Top Desktop version